Chỉ trong thời gian gần 2 năm kể từ khi bắt đầu, Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM đã thực hiện hơn 10 cuộc phẫu thuật ghép tim thành công. Trong đó, có những ca ghép tim xuyên Việt, những trường hợp tưởng chừng ở bờ vực tử thần, người bệnh thậm chí đã ngưng tim trong thời gian chờ đợi nguồn tạng hiến, vẫn được hồi sinh thành công.
Đâu là lý do giúp một đơn vị y tế còn non trẻ trong bản đồ ghép tim Việt Nam làm nên những điều kỳ diệu?
Phóng viên Dân trí đã có cuộc trò chuyện với GS.TS.BS Nguyễn Hoàng Định, Phó Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM – người trực tiếp tham gia và đóng vai trò trưởng ê-kíp của nhiều ca ghép tim – để tìm lời giải cho câu hỏi trên.
GS.TS.BS Nguyễn Hoàng Định, Phó Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM, chuyên gia hàng đầu về phẫu thuật tim mạch tại Việt Nam (Ảnh: Nam Anh).
Hai thời điểm xúc động nhất khi ghép tim xuyên Việt
Kính chào Giáo sư. Thời gian qua, Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM đã gặt hái nhiều thành tựu trong lĩnh vực ghép tim. Mới đây thôi, thông tin quả tim vượt quãng đường hơn 1.700km từ Quảng Ninh giúp cứu sống ngoạn mục bệnh nhân ở TPHCM tạo nên một cảm xúc đặc biệt trong cộng đồng. Ông có thể chia sẻ chi tiết trường hợp này?
– Đó là một bệnh nhân nam 23 tuổi, bị bệnh cơ tim giãn. Trong vòng một năm, tình trạng của chàng trai trẻ tiến triển thành suy tim giai đoạn cuối rất nhanh. Những tháng đầu năm 2026, bệnh nhân thường xuyên nhập viện, và trong lần nhập viện gần nhất đã hai lần ngừng tim. Lúc đó, trái tim của bệnh nhân gần như không còn khả năng hoạt động. Các biện pháp điều trị nội khoa, dùng thuốc hay hỗ trợ bằng máy thở đều không còn hiệu quả.
Trước tình trạng nguy kịch đó, chúng tôi buộc phải đặt bệnh nhân vào hệ thống ECMO – tức máy hỗ trợ tuần hoàn và hô hấp ngoài cơ thể – để tạm thời thay thế chức năng tim và phổi. Tuy nhiên, ECMO không thể duy trì quá lâu vì nguy cơ biến chứng rất cao. Chỉ sau 1-2 tuần duy trì bằng ECMO, khả năng ghép tim thành công cho bệnh nhân cũng giảm đáng kể.
Chúng tôi đã báo lên Trung tâm Điều phối ghép tạng Quốc gia và các đơn vị liên quan, với hy vọng sẽ có một trái tim phù hợp. May mắn thay, trong lúc bệnh nhân cận kề nguy cấp, chúng tôi nhận được thông tin từ Quảng Ninh về một trường hợp chết não mà gia đình đồng ý hiến tạng. Trái tim của người hiến phù hợp với bệnh nhân của chúng tôi.
Trường hợp ghép tim số 10 tại Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM (Ảnh: Hoàng Lê).
Đây là ca ghép tim xuyên Việt. Ê-kíp mổ có đối mặt với thách thức, khó khăn gì khác so với những trường hợp ghép tim thông thường không, thưa ông?
– Những trường hợp hiến ghép tạng xuyên Việt luôn là cuộc chạy đua với thời gian đúng nghĩa. Từ lúc nhận được thông tin đến khi tiến hành lấy tạng tại Bệnh viện Đa khoa Quảng Ninh chỉ vỏn vẹn 3 tiếng đồng hồ. Trong thời gian rất ngắn đó, chúng tôi phải chuẩn bị toàn bộ các khâu chuyên môn cho người nhận.
Trong khi đó, trái tim hiến được vận chuyển từ bệnh viện ra sân bay Cát Bi, Hải Phòng với quãng đường gần 100km. Bình thường sẽ đi mất khoảng một tiếng nhưng ê-kíp vận chuyển tim chỉ di chuyển trong hơn 30 phút. Sau đó, trái tim được đưa lên chuyến bay về TPHCM.
Điều chúng tôi lo nhất là nếu chuyến bay bị chậm thì thời gian thiếu máu của tim sẽ kéo dài, ảnh hưởng đến khả năng ghép thành công. Vì vậy, chúng tôi đã làm việc đồng thời với hai hãng hàng không để có phương án dự phòng.
May mắn là trái tim đã về đến sân bay Tân Sơn Nhất an toàn. Từ sân bay về Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM chỉ mất khoảng hơn 20 phút. Khi đó, bệnh nhân đã được đưa lên phòng mổ và mở ngực sẵn để chờ trái tim hiến.
Việc vận chuyển tim từ nơi hiến tặng đến phòng mổ ghép tạng luôn là những cuộc chạy đua với thời gian (Ảnh: BV).
Những khoảnh khắc nào trong ca mổ ghép tim trên khiến ông ấn tượng nhất?
– Có hai thời điểm khiến tôi xúc động nhất. Thời điểm đầu tiên là khi mở thùng bảo quản tạng và nhìn thấy trái tim được đưa từ rất xa đến đây. Đó là món quà vô giá từ một người hiến mà hoàn toàn không quen biết bệnh nhân nhận tim. Khoảnh khắc đó khiến chúng tôi cảm thấy trách nhiệm rất lớn và quyết tâm phải làm cho ca ghép thành công.
Thời điểm thứ hai là khi hoàn tất các thao tác kỹ thuật và chờ trái tim đập trở lại. Chúng tôi rất lo lắng vì thời gian vận chuyển dài có thể ảnh hưởng đến chức năng của tim. Nhưng thật may mắn, trái tim đập lại rất mạnh mẽ. Lúc đó, cả ê-kíp gần như vỡ òa cảm xúc vì biết rằng ca mổ đã thành công.
Sau ca phẫu thuật, bệnh nhân được chăm sóc tích cực tại khoa hồi sức. Nhờ sự phối hợp rất chặt chẽ giữa các bác sĩ và điều dưỡng, sức khỏe bệnh nhân hồi phục tốt. Hiện bệnh nhân đã ổn định và đã được xuất viện trong niềm vui của gia đình cũng như ê-kíp điều trị. Chúng tôi sẽ tiếp tục theo dõi và tái khám định kỳ cho bệnh nhân.
Những yếu tố làm nên thành công thần tốc
Cột mốc 12 ca ghép tim cho thấy Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM đã làm chủ được kỹ thuật phức tạp này chỉ trong thời gian ngắn. Theo giáo sư, yếu tố nào giúp bệnh viện đạt được kết quả này?
– So với ghép gan hay ghép thận, ghép tim là kỹ thuật rất mới tại Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM. Chúng tôi mới triển khai gần 2 năm nhưng đã thực hiện thành công 12 ca ghép tim.
GS.TS.BS Nguyễn Hoàng Định chia sẻ những yếu tố làm nên thành công của việc phát triển kỹ thuật ghép tim tại Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM (Ảnh: Nam Anh).
Đây là con số đáng khích lệ, vì có nhiều trường hợp rất nặng. Có bệnh nhân phải dùng ECMO kéo dài trước ghép như ca bệnh số 10, thậm chí có tới 8 trường hợp ghép tim là trẻ em. Điều khiến chúng tôi tự hào nhất là đến nay, tất cả các bệnh nhân ghép tim tại bệnh viện đều hồi phục tốt.
Có nhiều yếu tố giúp chúng tôi đạt được kết quả này. Trước hết là sự quyết tâm của ban lãnh đạo bệnh viện, khi xác định ghép tạng là một trong những hướng phát triển kỹ thuật mũi nhọn để tập trung đào tạo nhân lực chất lượng, các quy trình chuyên môn bài bản.
Bệnh viện đã đầu tư đầy đủ, đúng mức vào trang thiết bị hiện đại, để đủ khả năng thực hiện các kỹ thuật ghép tạng khó cho cả người lớn và trẻ em. Nhìn vào cơ sở vật chất, chúng tôi hiện tại không thiếu bất cứ thứ gì.
Yếu tố thứ hai là tinh thần đoàn kết và kỷ luật của cả tập thể. Mỗi ca ghép tim phải huy động hàng trăm nhân sự từ bác sĩ, điều dưỡng, kỹ thuật viên đến công tác xã hội, hậu cần, tài xế, lực lượng công an hỗ trợ dẫn đường.
Có những ca ghép diễn ra vào sát ngày Tết. Nhưng khi nhận được thông tin có người hiến tạng, hàng trăm nhân viên y tế đã quay lại bệnh viện để thực hiện ca ghép. Mọi người đều xem đây không chỉ là nhiệm vụ, mà còn là trách nhiệm và thiên chức cứu người.
Một yếu tố quan trọng khác là sự thấu hiểu, cảm thông, sự tin tưởng của gia đình. Người bệnh đã trao tất cả niềm hy vọng cuối cùng vào đội ngũ bác sĩ, chúng tôi không được phép buông xuôi.
Và bên cạnh ý chí của bệnh nhân, không thể không nhắc đến những nhà hảo tâm đã đồng hành xuyên suốt cùng với chúng tôi. Nếu không có các quỹ từ thiện tài trợ, nhiều bệnh nhân sẽ khó có khả năng trang trải chi phí ghép tim rất cao.
Kỳ vọng những thay đổi bước ngoặt xóa nghịch lý ghép tạng
Ở bình diện rộng hơn, ông thấy ngành ghép tạng nói chung, ghép tim nói riêng của Việt Nam đến nay đã đủ sức “vươn ra biển lớn” quốc tế chưa?
– Trong những năm gần đây, Việt Nam là một trong những quốc gia có tốc độ phát triển ghép tạng nhanh ở khu vực châu Á. Về mặt chuyên môn, chúng ta đã thực hiện được nhiều kỹ thuật rất khó như ghép tim cho trẻ em, ghép gan hay ghép phổi.
Theo thống kê của Bộ Y tế, từ năm 2022, trung bình mỗi năm nước ta thực hiện khoảng 1.000 ca ghép mô tạng, đứng đầu khu vực Đông Nam Á. Tỷ lệ thành công, chất lượng sống và thời gian sống của bệnh nhân sau ghép cũng ngang tầm các nước phát triển.
Tuy nhiên, cái chúng ta vẫn còn thiếu sót là những vấn đề mang tính hệ thống. Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác năm 2006 đến nay đã xuất hiện nhiều điểm không còn phù hợp thực tế.
Vẫn còn nhiều vấn đề cần điều chỉnh trong lĩnh vực ghép tạng tại nước ta (Ảnh: Hoàng Lê).
Các bệnh viện còn nhiều khó khăn trong việc tìm nguồn tài chính để chi trả cho những ca ghép tạng. Quy định hiện hành chưa cho phép sử dụng nguồn tạng hiến từ người chết não là trẻ em.
Việc làm sao để tiếp cận nguồn tạng hiến thật thuận lợi, làm sao đánh giá bệnh nhân chết não trước khi hiến tạng đúng quy trình y khoa, hay làm sao để công tác điều phối tạng hiến giữa các vùng, giữa các bệnh viện khác nhau được công bằng, minh bạch và có hiệu quả nhất… là vấn đề chúng ta cần bàn.
Bên cạnh đó, nhận thức của cộng đồng về hiến tạng vẫn cần được nâng cao mạnh mẽ hơn. Có một nghịch lý đang diễn ra, khi Việt Nam là nơi ghép tạng nhiều nhất Đông Nam Á, nhưng tỷ lệ ghép từ người cho chết não thuộc nhóm thấp nhất thế giới. Như vậy, đa số nguồn tạng đến từ người cho sống, và chúng ta cần phải tìm cách đảo ngược tỷ lệ này.
Nếu không có nguồn tạng hiến, dù kỹ thuật phát triển đến đâu cũng không thể cứu được bệnh nhân.
Thực trạng thiếu hụt nguồn tạng hiến là điều mà ngành y tế đã chỉ ra thời gian dài. Giáo sư có đề xuất gì để giải quyết tình trạng này, góp phần mang hy vọng sống nhiều hơn cho các bệnh nhân nguy kịch cần ghép tạng?
– Tôi nghĩ truyền thông có vai trò cực kỳ quan trọng. Truyền thông giúp lan tỏa thông điệp nhân văn, để cộng đồng hiểu rằng việc hiến mô tạng là trao đi món quà sự sống cho người khác. Nếu có thêm nhiều người hiểu đúng và đồng ý hiến tạng, sẽ có thêm rất nhiều bệnh nhân được cứu.
Bác sĩ hướng dẫn cho người nhà những vấn đề quan trọng cần lưu ý trong việc chăm sóc bệnh nhân sau ghép tim (Ảnh: Hoàng Lê).
Song song đó, chúng tôi mong phía nhà làm luật sẽ có những điều chỉnh mang tính bước ngoặt, xử lý triệt để những vấn đề mang tính hệ thống như đã nêu. Chúng tôi đã có nhiều cuộc làm việc với Cục quản lý khám, chữa bệnh (Bộ Y tế) về vấn đề này.
Theo tôi được biết, dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác sửa đổi đang được Bộ Y tế xây dựng trước khi trình Quốc hội xem xét thông qua tại kỳ họp thứ hai trong năm 2026, để thúc đẩy ngành ghép tạng Việt Nam phát triển.
Xin cảm ơn ông!
Nguồn: Dân Trí
