Bệnh dại – Nỗi ám ảnh, bất lực từ những cái chết “báo trước”

Theo số liệu từ Bộ Y tế, tính từ đầu năm đến nay, cả nước có 30 trường hợp tử vong do bệnh dại, xảy ra tại 17 tỉnh, thành phố. Chỉ riêng tuần gần đây, 4 người tại Đồng Nai và TPHCM phát bệnh dại không qua khỏi. Trên động vật, dịch bệnh đã bùng phát tại 78 xã thuộc 19 tỉnh, thành với 98 ổ dịch.

Đáng chú ý, người nhiễm virus dại gần như không thể cứu chữa một khi đã phát bệnh, để lại những vết hằn tinh thần cho cả gia đình người bệnh lẫn nhân viên y tế.

Sáng sớm mùa hè, những hàng ghế chờ của khoa Khám bệnh, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TPHCM được đông đảo người đến tiêm ngừa lấp đầy. Trong số họ, có nhiều phụ nữ và trẻ nhỏ.

Chỉ vào vết thương đã mưng mủ, chị L. (33 tuổi) chia sẻ, mình bị chó nhà cắn 5 ngày trước đó, trong lúc ôm thú cưng đi tắm. Vì nghĩ bệnh dại sẽ không xuất hiện trong 10 ngày đầu tiên, cô gái không đi tiêm ngừa ngay.

Mãi đến khi thấy vết cắn không lành mà có dấu hiệu nhiễm trùng, bệnh nhân mới lo lắng vào viện cầu cứu.

Tại bàn tư vấn, BSCKII Võ Xuân Huy, Trưởng khoa Khám bệnh khẳng định, suy nghĩ trên của bệnh nhân rất nguy hiểm, bởi nếu nhiễm virus dại thì bệnh có thể bùng phát bất cứ lúc nào.

Vì chưa có tiền sử tiêm ngừa và vết thương khá dài, chị L. được chỉ định tiêm cả huyết thanh kháng dại, vaccine ngừa dại và uốn ván. Rời khỏi phòng tiêm, cô nói mình sẽ chú ý rọ mõm thú cưng khi tiếp xúc gần, sau bài học đắt giá vừa qua.

Ngay sau đó, cô gái tên H.T. (30 tuổi, ngụ xã Bình Chánh) ôm bàn tay còn hiện rõ vết cắn răng động vật vào phòng tiêm. Cô kể, trong nỗi hoang mang lẫn bất ngờ tột độ: “Con chó này tôi đã nuôi trong nhà 8 năm, rất hiền và chưa từng tấn công ai. Không hiểu sao hôm qua lúc ôm nựng, tôi bị nó cắn vào bàn tay…”. Không đề phòng nên T. cũng bị cắn rất sâu, phải tiêm phác đồ 5 mũi vaccine.

Đó chỉ là hai trong hàng trăm lượt người đến tiêm dại mà bác sĩ Huy cùng các đồng nghiệp tiếp nhận mỗi ngày gần đây. Nhưng với vị bác sĩ, đó là tín hiệu tích cực, vì nhiều người dân đã có ý thức phòng chống bệnh dại sau khi bị chó mèo, động vật tấn công.

Bác sĩ Huy chia sẻ, không ít lần ông chứng kiến người dân bị chó cắn nhưng chủ quan chỉ dán băng keo cá nhân sơ sài, hoặc thậm chí không làm gì. Họ không biết rằng, virus dại đã có cơ hội xâm nhập cơ thể. Và đến một ngày khi bệnh bùng phát, mọi cố gắng điều trị đều trở nên vô nghĩa.

“Tại bệnh viện của chúng tôi, nhiều trường hợp nghi mắc bệnh dại khi nhập viện đã xuất hiện triệu chứng điển hình như sợ nước, sợ gió, kích thích, hoảng loạn. Khi đã lên cơn dại, bệnh nhân chỉ chủ yếu được điều trị triệu chứng, chăm sóc giảm nhẹ và tư vấn cho gia đình về việc không thể cứu chữa.

Phần lớn người thân bệnh nhân sau đó chủ động xin về và tử vong trong thời gian ngắn”, bác sĩ Huy nói.

Từng nhiều năm công tác tại khoa Cấp cứu của Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TPHCM, BSCKII Phan Vĩnh Thọ (hiện là Trưởng khoa Nhiễm D) kể, mỗi lần tiếp nhận các trường hợp bệnh dại lại là một nỗi ám ảnh của các nhân viên y tế.

Bệnh nhân đa số ở vùng nông thôn, có hoàn cảnh khó khăn và không có kiến thức nhiều, khi bị chó cắn không biết cách xử trí, ngại đi chích ngừa.

Trong khi đó, thời gian ủ bệnh của virus dại vô cùng khó đoán. Có thể chỉ trong vài tuần, vài tháng, nhưng cũng có người đến nhiều năm sau mới lên cơn dại. Y văn đã ghi nhận trường hợp có thời gian ủ bệnh dại đến 19 năm.

Bác sĩ Thọ dẫn chứng về một người đàn ông miền Tây hơn 50 tuổi, làm nghề thợ mộc. Kể với bác sĩ, bệnh nhân cho biết trước đây khi qua nhà mẹ chơi, ông bị con chó nuôi thả rông trong nhà bất ngờ chạy từ phía sau cắn vào vùng mông.

Vì chủ quan, bệnh nhân không đi tiêm ngừa, và cũng không kiểm tra xem con chó cắn mình có bệnh gì không. Hơn 4 năm sau, ông mới bắt đầu bộc phát các triệu chứng hoảng hốt, sợ nước, sợ gió… Tại bệnh viện tuyến cuối, bệnh nhân được làm xét nghiệm cho kết quả dương tính với virus dại, ít ngày sau không qua khỏi.

“Người mắc bệnh dại từ khi vào viện đến khi mất tri giác thường vẫn còn tỉnh táo. Nhưng sau cơn hoảng loạn tăng kích thích cực độ, bệnh nhân tiến triển nhanh chóng đến ngưng tim, ngưng thở đột ngột.

Với một bệnh nhân vẫn đang tỉnh táo, bản thân mình biết trước họ sẽ tử vong sau đó nhưng không làm gì được, chỉ có thể chăm sóc giảm nhẹ như an thần, hỗ trợ hô hấp… Cảm giác chờ đợi cái chết đến từ từ rất bất lực, đau xót”, bác sĩ Thọ nói.

TS.BS Hồ Đặng Trung Nghĩa, Trưởng khoa Nhiễm Việt – Anh cho biết thêm, virus dại có trong nước bọt động vật. Do đó, nếu chó, mèo liếm vào vết thương hở hoặc niêm mạc mắt, miệng, người dân vẫn có nguy cơ lây bệnh nếu chủ quan nghĩ rằng “không cắn là không sao”.

Một thói quen nguy hiểm khác vẫn còn tồn tại là việc người dân giết thịt và ăn ngay con chó đã tấn công người, dù chưa biết có nhiễm bệnh hay không. Theo bác sĩ Nghĩa, về lý thuyết, virus dại không lây qua đường tiêu hóa, nhưng người dân có thể tiếp xúc vết thương với máu và dịch tiết của động vật trong quá trình chế biến, nên vẫn có nguy cơ lây nhiễm nếu động vật mang mầm bệnh.

Trường hợp người đàn ông làm nghề bán thịt chó ở Đồng Tháp tử vong vào tháng 4 sau một tuần nhập viện, nghi nhiễm virus dại từ lò mổ qua vết xước trên da là ví dụ điển hình.

Bên cạnh đó, một số trường hợp dù có triệu chứng lâm sàng dại rất điển hình nhưng xét nghiệm ban đầu có thể âm tính, do tải lượng virus thấp. Ở những tình huống này, bệnh nhân vẫn cần được theo dõi sát, kết hợp đánh giá lâm sàng và làm xét nghiệm lại để chẩn đoán xác định.

Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TPHCM (HCDC) cho biết, hiện nay người dân địa phương cần đặc biệt lưu ý tình hình bệnh dại, nhất là tại các khu vực còn chó, mèo thả rông, chưa tiêm phòng dại đầy đủ.

Đáng nói, vẫn còn một bộ phận người dân chủ quan, chưa đến cơ sở y tế kịp thời sau khi bị chó, mèo cắn, cào, hoặc còn sử dụng các biện pháp dân gian như lấy nọc, đắp lá, tự điều trị tại nhà. Đây là những cách xử trí sai lầm, tạo điều kiện cho virus xâm nhập vào cơ thể nhanh chóng hơn và nguy hiểm hơn là dẫn đến tử vong.

“Hiện nay, chưa có một bài thuốc đông y nào được nghiên cứu và công bố có thể chữa được bệnh dại”, chuyên gia khẳng định.

Theo thống kê của bệnh viện chuyên khoa truyền nhiễm tuyến cuối khu vực phía Nam, trong 5 tháng đầu năm, nơi này tiếp nhận 10 trường hợp mắc bệnh dại, và tất cả đều không thể cứu chữa. Trong đó, có đến 9 trường hợp từ tỉnh khác chuyển đến TPHCM.

Trước tình hình nắng nóng kéo dài, dự báo tình hình bệnh dại sẽ còn diễn biến phức tạp. Các chuyên gia tái nhấn mạnh, bệnh dại không có thuốc điều trị đặc hiệu, và thời gian diễn tiến sau khi phát dại rất nhanh, thường chỉ 1-2 ngày.

Vì vậy, phòng bệnh là yếu tố quyết định. Người dân cần rửa sạch vết thương, tiêm ngừa ngay và đầy đủ mũi sau khi bị chó, mèo cắn hoặc nghi ngờ phơi nhiễm, không nên chủ quan chờ đợi.

Hiện nay, việc tiêm phòng dại được chia thành hai nhóm. Thứ nhất là tiêm phòng chủ động trước phơi nhiễm, áp dụng cho các đối tượng có nguy cơ cao như nhân viên thú y, phòng thí nghiệm… với phác đồ 3 mũi.

Những người này nếu không may bị phơi nhiễm sau đó sẽ giảm số mũi tiêm (theo phác đồ chung 5 mũi) và không cần dùng huyết thanh kháng dại.

Nhóm thứ hai là tiêm phòng sau khi bị chó, mèo cắn bất ngờ hoặc nghi ngờ tiếp xúc nguồn lây. Trường hợp này cần tiêm đủ phác đồ vaccine, đồng thời sử dụng huyết thanh kháng dại nếu vết thương nặng, xuyên thủng da, chảy máu.

Ngoài ra, để kiểm soát bệnh hiệu quả, việc quản lý vật nuôi cũng rất quan trọng, thay vì chỉ xử lý hậu quả ở người. Chó, mèo cần được tiêm phòng định kỳ, không thả rông và phải rọ mõm khi ra nơi công cộng.

Thiết kế: Tuấn Nghĩa

Nguồn: Dân Trí