Bệnh viện Nhi đồng 2, một trong những cơ sở y tế lâu đời nhất Việt Nam, được thành lập vào năm 1862.
Công trình này do người Pháp xây dựng ngay sau khi chiếm Nam Kỳ, ban đầu có tên Bệnh viện Quân sự (Hôpital Militaire), tọa lạc tại ngã tư đường Nationale (nay là Hai Bà Trưng) và đại lộ Norodom (nay là Lê Duẩn). Đến cuối thập niên 1870, bệnh viện được di dời về số 14 đường Lagrandière, nay là đường Lý Tự Trọng.
Năm 1876, bệnh viện được tái thiết theo mô hình kiến trúc bệnh viện quân y tại các thuộc địa Pháp, với các tòa nhà cổ kính nằm giữa khu vườn rộng lớn, nhiều cây xanh. Thiết kế này nhằm tối ưu hóa lưu thông không khí và kiểm soát dịch bệnh, phản ánh đặc trưng kiến trúc y tế châu Âu thế kỷ 19.
So với những bức ảnh chụp thập niên 1920, dãy nhà chính của bệnh viện hiện nay cao hơn một tầng nhưng vẫn giữ nguyên kiến trúc ban đầu.
Tại đây, nhà bác học Albert Calmette đã thành lập phòng xét nghiệm, nghiên cứu các bệnh truyền nhiễm và sản xuất vaccine, đặt nền móng cho việc xây dựng Viện Pasteur đầu tiên ngoài nước Pháp vào năm 1891.
Từ năm 1905, dưới sự điều hành của bác sĩ Charles Grall, bệnh viện đã mở cửa điều trị cho mọi đối tượng, từ quân sự đến dân sự, bao gồm cả người bản xứ. Năm 1925, nơi này được đổi tên thành Bệnh viện Grall để vinh danh những đóng góp to lớn của vị bác sĩ này trong sự phát triển y học Đông Dương.
Năm 1978, công trình này chính thức mang tên Bệnh viện Nhi đồng 2, trở thành một trong những cơ sở nhi khoa tuyến cuối của TPHCM và khu vực phía Nam.
Năm 2016, Bệnh viện Nhi đồng 2 vinh dự trở thành cơ sở y tế đầu tiên tại TPHCM được công nhận là Di tích Kiến trúc Nghệ thuật cấp thành phố.
Đến nay, nhiều hạng mục mang dấu ấn kiến trúc Pháp cuối thế kỷ XIX như cầu thang, hành lang và các hoa văn trang trí trên trần nhà vẫn được bảo tồn gần như nguyên vẹn.
Lan can và các vòm bằng sắt được thiết kế để tận dụng tối đa ánh sáng và thông khí tự nhiên, rất phù hợp với khí hậu nhiệt đới.
Giữa trung tâm Sài Gòn nhộn nhịp, những dãy nhà mái ngói đỏ ẩn mình dưới tán cổ thụ, tạo nên một không gian xanh tách biệt, yên bình.
Nổi bật là hàng me cổ thụ với gần 100 cây trong khuôn viên bệnh viện. Mỗi cây cách nhau 3 mét, cành lá xum xuê rợp bóng mát, nhiều gốc to tới mức phải vài người ôm mới xuể. Cây xanh quanh năm được cắt tỉa gọn gàng để tránh ngã đổ.
Nhà nguyện được xây dựng trong giai đoạn bệnh viện còn mang tên Hôpital Grall, phục vụ nhu cầu tâm linh của nhân viên y tế và bệnh nhân thời Pháp thuộc. Công trình lợp ngói đỏ, tường xây gạch dày, phần mái có thập tự điển hình.
Trước cổng nhà nguyện hiện có đặt tượng Lòng thương xót Chúa và tượng Đức Mẹ, tạo không gian cho người nhà bệnh nhi cầu nguyện hoặc tìm sự bình an.
Cạnh nhà nguyện là một tấm bia được dựng năm 1963 để tưởng nhớ hai nhà khoa học Calmette và Yersin, những người sáng lập Viện Pasteur tại Việt Nam, nơi khởi nguồn hoạt động tại Bệnh viện Quân y.
Mới đây, UBND TPHCM đã phê duyệt chủ trương đầu tư dự án tu bổ, phục hồi các khối công trình di tích tại Bệnh viện Nhi đồng 2 với tổng vốn 360 tỷ đồng từ ngân sách, dự kiến thực hiện trong giai đoạn 2026 – 2029.
Dự án có quy mô gồm 8 khối nhà cùng các hạng mục phụ trợ và hạ tầng kỹ thuật. Hệ thống thiết bị được đầu tư gồm thang máy, hệ thống thông gió và điều hòa không khí, hệ thống khí sạch, khí y tế, vận chuyển mẫu khí nén, báo gọi y tá, UPS, tủ biến áp cách ly, công nghệ thông tin, hệ thống quản lý tòa nhà (BMS), kiểm soát cửa ra vào, phát số tự động, thiết bị nội thất văn phòng…
Nằm ngay trung tâm TPHCM, Bệnh viện Nhi đồng 2 không chỉ là cơ sở y tế nhi khoa tuyến cuối của khu vực phía Nam mà còn là một trong những công trình kiến trúc y tế kiểu Pháp hiếm hoi còn nguyên vẹn.
Với vị trí đắc địa giáp 4 mặt tiền gồm đường Hai Bà Trưng, Nguyễn Du, Lý Tự Trọng và Chu Mạnh Trinh, bệnh viện là dấu tích lịch sử gắn liền với quá trình phát triển của TPHCM.
Nguồn: Dân Trí
