5 điều kiện để cán bộ ‘dám nghĩ, dám làm’ không bị truy cứu hình sự

Cán bộ, tổ chức và cá nhân có vi phạm không bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu hành động vì lợi ích chung, không tham nhũng và đáp ứng đầy đủ các điều kiện.

Sáng 24/8, Quốc hội thông qua nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc thù xử lý vi phạm pháp luật liên quan kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân, ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Nghị quyết quy định cơ quan tiến hành tố tụng không truy cứu trách nhiệm hình sự đối với tổ chức, cá nhân đáp ứng đủ 5 điều kiện. Đó là: không tham nhũng; hành động vì lợi ích chung, không vì lợi ích cá nhân, lợi ích nhóm hoặc có động cơ vụ lợi. Hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh, ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo hoặc chuyển đổi số phải hoàn thành và mang lại hiệu quả kinh tế – xã hội cho địa phương, đất nước.

Ngoài ra, vụ việc không có khiếu nại, tố cáo hoặc những khiếu nại, tố cáo đã được giải quyết dứt điểm theo quy định; không gây thất thoát, lãng phí tài sản; nếu có thất thoát, lãng phí, tổ chức hoặc cá nhân phải khắc phục toàn bộ thiệt hại.

Hành động vì lợi ích chung là vì lợi ích quốc gia, dân tộc, cộng đồng, ngành, lĩnh vực hoặc địa phương; nhằm phát triển kinh tế – xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh, không vì lợi ích cá nhân hoặc lợi ích nhóm. Hiệu quả kinh tế – xã hội được thể hiện qua việc thúc đẩy tăng trưởng, thu hút đầu tư, tạo việc làm, cải thiện hạ tầng, nâng cao chất lượng cuộc sống và bảo đảm an sinh xã hội.

Trường hợp được coi là không phạm tội

Người gây thiệt hại do gặp rủi ro trong ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo hoặc chuyển đổi số được loại trừ trách nhiệm hình sự nếu đã tuân thủ đúng quy trình, quy định và áp dụng đầy đủ biện pháp phòng ngừa.

Chính sách này cũng áp dụng với người thực hiện nhiệm vụ trong trường hợp pháp luật chưa có quy định hoặc các quy định còn mâu thuẫn, chồng chéo, chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Người thực hiện phải xuất phát từ yêu cầu cấp thiết, có cách làm đột phá nhằm tháo gỡ khó khăn, điểm nghẽn. Để được loại trừ trách nhiệm hình sự, họ phải không tham nhũng, hành động vì lợi ích chung và hoạt động đã hoàn thành, mang lại hiệu quả kinh tế – xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh hoặc phát triển khoa học, công nghệ.

Theo giải trình của Chính phủ, trường hợp được loại trừ trách nhiệm hình sự không bị coi là tội phạm. Điều này khác với việc không truy cứu hoặc miễn trách nhiệm hình sự đối với người có hành vi vi phạm nhưng đáp ứng đủ điều kiện của nghị quyết.

Tạm hoãn 2 năm để khắc phục hậu quả

Trường hợp hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh hoặc ứng dụng khoa học, công nghệ đang triển khai, chưa hoàn thành, cơ quan tiến hành tố tụng có thể xem xét tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự. Chính sách này áp dụng khi hành vi vi phạm vì lợi ích chung, gây thất thoát, lãng phí tài sản nhà nước nhưng không tham nhũng.

Hoạt động liên quan phải chưa khắc phục được thiệt hại do nguyên nhân khách quan, song vẫn có điều kiện, khả năng và phương án khả thi để khắc phục, mang lại hiệu quả kinh tế – xã hội. Tổ chức, cá nhân liên quan phải cam kết khắc phục hậu quả.

Tùy giai đoạn xử lý, cơ quan điều tra, viện kiểm sát hoặc tòa án có thể tạm đình chỉ giải quyết tin báo, tạm đình chỉ điều tra hoặc tạm đình chỉ vụ án. Thời hạn tối đa là 2 năm. Trong thời gian này, cơ quan tố tụng phối hợp với cơ quan quản lý kiểm tra, giám sát việc thực hiện cam kết và tiến độ khắc phục thiệt hại.

Nếu người vi phạm không khắc phục hoặc không thực hiện đúng phương án đã cam kết mà không có lý do chính đáng, quyết định tạm đình chỉ sẽ bị hủy để tiếp tục xử lý hình sự. Hết thời hạn tạm đình chỉ, nếu toàn bộ thiệt hại đã được khắc phục, cơ quan có thẩm quyền sẽ không khởi tố hoặc đình chỉ điều tra, đình chỉ vụ án.

Nếu thiệt hại chưa được khắc phục toàn bộ, vụ việc tiếp tục được giải quyết theo quy định. Tỷ lệ thiệt hại đã được khắc phục và hiệu quả kinh tế – xã hội là căn cứ xem xét giảm nhẹ trách nhiệm hình sự.

Nghị quyết cũng cho phép xem xét miễn kỷ luật đối với cán bộ, công chức, viên chức và người thuộc lực lượng vũ trang đáp ứng điều kiện không truy cứu hoặc loại trừ trách nhiệm hình sự. Trường hợp còn phải khắc phục hậu quả, việc xem xét kỷ luật có thể tạm hoãn tối đa 2 năm. Nếu khắc phục toàn bộ thiệt hại, người vi phạm được xem xét miễn kỷ luật; nếu chỉ khắc phục một phần, kết quả này là căn cứ giảm nhẹ mức kỷ luật.

Nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1/9/2026 và được thực hiện trong 3 năm.

Sơn Hà

Nguồn: VnExpress