Căng thẳng cuộc chiến với "ma men" trong buồng bệnh Bạch Mai

Những nạn nhân của ma men

Ông N.V.D., 54 tuổi, ở Lạng Sơn, được đưa đến Trung tâm Tiêu hóa – Gan mật, Bệnh viện Bạch Mai trong tình trạng nôn ra máu, đi ngoài phân đen.

Trước đó, người đàn ông này đã được phát hiện xơ gan khoảng một năm. Tuy nhiên, sau lần biết bệnh, ông không đi khám lại định kỳ. Trong sinh hoạt hàng ngày, ông vẫn sử dụng rượu bia thường xuyên. Theo khai thác của bác sĩ, trung bình mỗi ngày ông uống khoảng 300 đến 400ml rượu.

Theo ThS.BSNT Nguyễn Minh Ngọc – người trực tiếp điều trị – khi nhập viện, ông D. được chuyển qua khoa cấp cứu. Các bác sĩ nội soi can thiệp để cầm máu đường tiêu hóa. Sau điều trị, tình trạng chảy máu tạm thời được kiểm soát, bệnh nhân đi ngoài phân trở lại màu bình thường.

Dù vậy, nguy cơ với người bệnh chưa dừng lại.

Trên nền xơ gan, bác sĩ phát hiện thêm tổn thương ở gan. Người bệnh cần được làm các xét nghiệm chỉ dấu ung thư, chụp cắt lớp vi tính hoặc cộng hưởng từ để đánh giá tổn thương này có phải ung thư gan hay không.

Trong phòng 308 thuộc Đơn nguyên Bệnh lý gan, Trung tâm Tiêu hóa – Gan mật, Bệnh viện Bạch Mai, bệnh nhân nằm kín các giường điều trị.

Có người nằm mệt mỏi, bụng căng vì cổ trướng. Có người vừa qua cơn chảy máu tiêu hóa. Có người sốt, đau bụng vì biến chứng nhiễm trùng dịch ổ bụng trên nền xơ gan mất bù.

Điểm chung của nhiều bệnh nhân nam tại đây là tiền sử uống rượu.

Tình trạng lạm dụng bia rượu dẫn đến xơ gan gặp chủ yếu ở bệnh nhân nam (Ảnh: Mạnh Quân).

Không ít trường hợp đã được phát hiện bệnh gan mạn tính, thậm chí biết mình xơ gan, nhưng sau đó bỏ tái khám. Khi quay lại bệnh viện, bệnh đã ở giai đoạn nặng.

Đơn nguyên Bệnh lý gan thường trực điều trị hơn 60 bệnh nhân bị xơ gan. Trong số này, rượu là một trong những tác nhân chính tàn phá lá gan của người bệnh bên cạnh virus viêm gan.

Theo ghi nhận của bác sĩ điều trị của Đơn nguyên Bệnh lý gan, trong một buồng bệnh 16 bệnh nhân, nhiều thời điểm khoảng 10 người nhập viện với tiền sử sử dụng rượu thường xuyên.

Bụng trướng căng, da và mắt vàng như nghệ là điểm chung của những bệnh nhân xơ gan mất bù vì rượu bia được ghi nhận tại đây.

Ông N.T.H., 50 tuổi, nhập viện trong tình trạng mệt nhiều, vàng da, bụng to do dịch cổ trướng.

Người bệnh có tiền sử xơ gan lâu năm, sử dụng rượu thường xuyên, có thời điểm khoảng 500 đến 700ml mỗi ngày. Khi bác sĩ hỏi, bệnh nhân nói đã bỏ rượu. Nhưng thông tin từ người nhà lại khác: ông chỉ giảm lượng uống từ sau Tết, chứ chưa thực sự dừng.

Bụng trướng, vàng da vàng mắt là triệu chứng điển hình của bệnh nhân xơ gan (Ảnh: Mạnh Quân).

“Với những bệnh nhân nghiện rượu lâu năm, lời khai về việc “đã bỏ rượu” đôi khi không phản ánh đầy đủ thực tế. Người nhà trở thành nguồn thông tin quan trọng giúp bác sĩ đánh giá đúng mức độ phơi nhiễm với rượu, từ đó đưa ra hướng điều trị và tư vấn phù hợp”, bác sĩ điều trị chia sẻ.

Bệnh nhân này được điều trị tích cực theo hướng hỗ trợ chức năng gan, tháo bớt dịch ổ bụng và quan trọng không kém là cách ly khỏi rượu. Tuy nhiên, khi xơ gan đã chuyển sang giai đoạn mất bù, tiên lượng thường không còn tốt.

Nằm đối diện ông H., một người đàn ông trung niên cũng đang chật vật chống chọi với căn bệnh xơ gan do rượu giai đoạn mất bù.

Ngoài cổ trướng nhiều, bệnh nhân còn có biến chứng nhiễm trùng dịch ổ bụng. Khi nhập viện, người bệnh sốt, đau bụng. Các bác sĩ phải tháo dịch, làm xét nghiệm tế bào dịch ổ bụng, điều trị kháng sinh toàn thân và phối hợp các biện pháp nâng đỡ.

Áp lực “mất bù”

Áp lực điều trị cho những nạn nhân của “ma men” có thể cảm nhận rõ qua những bước chân cấp tập trên hành lang và sự khó lường trong diễn biến bệnh.

BS Lưu Thị Minh Diệp chia sẻ: “Với xơ gan, điều đáng sợ không chỉ là lá gan bị xơ hóa. Khi bệnh mất bù, hàng loạt biến chứng có thể xuất hiện: cổ trướng, xuất huyết tiêu hóa, nhiễm trùng dịch ổ bụng, suy gan, bệnh não gan, ung thư gan. Mỗi biến chứng đều có thể đẩy người bệnh vào tình trạng nguy kịch”.

Điều trị bệnh nhân xơ gan do rượu đặt ra áp lực lớn với các y bác sĩ. Với nhiều trường hợp, bác sĩ phải cùng lúc xử lý nhiều nguy cơ: cầm máu tiêu hóa, kiểm soát nhiễm trùng, đánh giá chức năng gan, tìm nguyên nhân phối hợp, tầm soát ung thư gan và cân nhắc các phương án can thiệp tiếp theo.

Có những ca vừa trải qua một đêm căng thẳng. Bệnh nhân nôn ra máu, đi ngoài phân đen phải được nội soi cấp cứu để cầm máu.

Với nhiều trường hợp, bác sĩ phải cùng lúc xử lý nhiều nguy cơ (Ảnh: Mạnh Quân).

Sang ngày hôm sau, người bệnh vẫn tiếp tục được theo dõi sát, bởi nguy cơ tái chảy máu luôn thường trực. Với những trường hợp sốt, đau bụng trên nền xơ gan cổ trướng, bác sĩ phải nhanh chóng nghĩ đến biến chứng nhiễm trùng dịch ổ bụng, chỉ định xét nghiệm và dùng kháng sinh kịp thời.

“Ở bệnh nhân xơ gan nặng, từng chỉ số xét nghiệm đều có ý nghĩa. Việc tháo dịch ổ bụng, dùng thuốc lợi tiểu, điều chỉnh rối loạn đông máu hay nâng đỡ chức năng gan đều phải được cân nhắc kỹ, bởi nền gan của người bệnh đã rất yếu”, BS Diệp phân tích.

Một ca bệnh tưởng như chỉ bắt đầu từ đau vùng gan cũng có thể cần phân biệt giữa áp xe gan, tổn thương viêm và ung thư gan. Có bệnh nhân đi khám vì đau tức vùng bụng trên, phát hiện tổn thương gan.

Kết quả chụp chiếu sau đó cho thấy đây là tổn thương viêm, nghi áp xe gan, không phải ung thư. Người bệnh được điều trị kháng sinh, theo dõi và cân nhắc chọc hút ổ áp xe nếu cần.

“Trong thực tế lâm sàng, tổn thương ở gan không phải lúc nào cũng dễ phân biệt ngay từ đầu. Một khối u gan có vùng hoại tử cũng có thể gây hình ảnh phức tạp, dễ nhầm với nhiễm trùng. Ngược lại, ổ viêm, áp xe gan cũng có thể khiến người bệnh lo lắng vì hình ảnh bất thường trên siêu âm hoặc phim chụp.

Đó là lý do hội chẩn đa chuyên khoa ngày càng giữ vai trò quan trọng trong chẩn đoán và điều trị các bệnh lý gan mật, đặc biệt với ung thư gan trên nền xơ gan”, BS Diệp phân tích.

15h, cuộc hội chẩn đa chuyên khoa bệnh lý gan mật được diễn ra với 10 chuyên gia ở nhiều lĩnh vực như Nội tiêu hóa, Ngoại tiêu hóa, Chẩn đoán hình ảnh, Ung bướu, Giải phẫu bệnh.

Trong số 12 ca bệnh được hội chẩn lần này, có tới 5 trường hợp xơ gan/ung thư gan có tiền sử dùng bia rượu thời gian dài.

Mỗi ca bệnh được đặt lên “bàn tròn” với đầy đủ dữ liệu: tiền sử uống rượu, tình trạng viêm gan virus, xét nghiệm chức năng gan, chỉ dấu ung thư, hình ảnh siêu âm, CT, MRI.

“Với bệnh nhân xơ gan nghi có u gan, câu hỏi không chỉ là “có ung thư hay không”. Bác sĩ còn phải trả lời nhiều vấn đề khác: chức năng gan còn chịu được can thiệp không, khối u nằm ở đâu, có xâm lấn mạch máu không, người bệnh có thể phẫu thuật, đốt sóng cao tần, nút mạch hóa chất, điều trị toàn thân hay chỉ có thể chăm sóc nâng đỡ”, BS Diệp chia sẻ.

Ở bệnh nhân xơ gan do rượu, những quyết định này càng khó hơn. Bởi lá gan nền đã yếu, thể trạng người bệnh thường suy kiệt, nhiều người nhập viện muộn, kèm nhiễm trùng, rối loạn đông máu hoặc xuất huyết tiêu hóa. Một can thiệp có thể mở ra cơ hội điều trị, nhưng cũng có thể trở thành gánh nặng nếu chức năng gan không còn đủ dự trữ.

BS Diệp trao đổi cùng các chuyên gia trong buổi hội chẩn (Ảnh: Mạnh Quân).

Gánh nặng từ những cuộc vui

Báo cáo toàn cầu năm 2024 của Tổ chức Y tế Thế giới cho biết rượu liên quan đến tiêu thụ, tác hại sức khỏe và gánh nặng bệnh tật trên phạm vi toàn cầu.

WHO cũng nêu rõ xơ gan có liên quan đến sử dụng rượu quá mức trong thời gian dài; rượu còn là yếu tố góp phần vào ung thư và tai nạn giao thông tử vong.

Tại Việt Nam, theo thông tin từ Cục Y tế dự phòng, Bộ Y tế, trong 548.000 ca tử vong hàng năm, rượu là nguyên nhân liên quan khoảng 40.000 trường hợp, chiếm hơn 7%. Rượu cũng được nêu là nguyên nhân trực tiếp của ít nhất 30 bệnh, chấn thương và là nguyên nhân gián tiếp của khoảng 200 tình trạng bệnh tật khác .

Khảo sát yếu tố nguy cơ bệnh không lây nhiễm năm 2021 ghi nhận 64% nam giới và 10% nữ giới đã uống rượu bia trong 30 ngày trước khảo sát.

Sau cánh cửa bệnh viện, những con số thống kê hiện rõ trên từng giường bệnh và cả những người nhà thấp thỏm đợi một câu trả lời về cơ hội điều trị bên ngoài hành lang.

Với bác sĩ tiêu hóa, điều trị xơ gan do rượu là một cuộc chạy đua nhiều tầng. Cấp cứu biến chứng trước mắt, giữ bệnh nhân qua giai đoạn nguy hiểm, tìm nguyên nhân phối hợp, đánh giá nguy cơ ung thư gan, rồi thuyết phục người bệnh dừng rượu tuyệt đối.

Bởi nếu người bệnh tiếp tục uống, mọi nỗ lực điều trị có thể bị đạp đổ.

Nguồn: Dân Trí