World Cup 2026: Siêu sự kiện 41 tỷ USD
Không chỉ được kỳ vọng là kỳ World Cup lớn nhất trong lịch sử bóng đá thế giới, World Cup 2026 còn được dự báo sẽ tạo ra cú hích kinh tế toàn cầu lên tới 41 tỷ USD, đồng thời trở thành sân khấu trình diễn của trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn và các công nghệ kết nối thế hệ mới.
Theo báo cáo của Bank of America, quy mô mở rộng này sẽ mang đến những tác động kinh tế sâu rộng trên phạm vi toàn cầu. Ước tính, giải đấu sẽ tạo ra khoảng 824.000 việc làm mới, trong đó riêng Mỹ chiếm khoảng 185.000 việc làm. Tổng giá trị kinh tế mà World Cup 2026 mang lại cho nền kinh tế Mỹ được dự báo đạt 30,5 tỷ USD, với ngành du lịch đóng góp khoảng 6,4 tỷ USD.
Không chỉ tạo hiệu ứng lan tỏa đối với việc làm, du lịch và dịch vụ, World Cup 2026 còn được kỳ vọng thiết lập những kỷ lục mới về mức độ tiếp cận khán giả. Khoảng 6 tỷ người, tương đương 75% dân số toàn cầu, được dự báo sẽ theo dõi hoặc tương tác với giải đấu thông qua truyền hình, các nền tảng phát trực tuyến và mạng xã hội.
Trong bối cảnh ngành công nghiệp thể thao toàn cầu được định giá khoảng 2.300 tỷ USD vào năm 2025 và dự kiến tăng lên 3.700 tỷ USD vào năm 2030, World Cup 2026 được xem là động lực tăng trưởng quan trọng của lĩnh vực này.
Đáng chú ý, kỳ World Cup này có thể “số hóa” nhất từ trước đến nay. Theo ước tính, trận chung kết ngày 19/7 có thể chiếm tới 7% tổng lưu lượng Internet toàn cầu tại thời điểm diễn ra. Lượng dữ liệu phát sinh trong suốt giải đấu dự kiến đạt khoảng 2EB tương đương 45.000 năm xem video 4K liên tục và cao gấp khoảng 45 lần so với World Cup 2022 tại Qatar.
World Cup 2026 sẽ khai mạc vào ngày 11/6 (Ảnh: FIFA).
Để vận hành sự kiện quy mô chưa từng có trên, ban tổ chức dự kiến triển khai hệ thống điều hành dựa trên AI nhằm kết nối các trung tâm vận hành tại 3 quốc gia chủ nhà. Công nghệ “bản sao số” (digital twin) của các sân vận động cũng sẽ được ứng dụng để giám sát đám đông, tăng cường an ninh và tối ưu hóa hoạt động hậu cần theo thời gian thực.
Trong lĩnh vực chuyên môn, nền tảng “Football AI Pro” sẽ phân tích hơn 2.000 chỉ số hiệu suất của cầu thủ trong suốt các trận đấu, hỗ trợ công tác đánh giá và phân tích chiến thuật.
Bên cạnh AI và dữ liệu lớn, World Cup 2026 còn được xem là “phòng thí nghiệm” quy mô lớn cho các công nghệ tương lai như xe tự lái và robot. Nhiều thành phố đăng cai tại Mỹ đã đưa vào vận hành dịch vụ taxi robot, trong khi Hyundai dự kiến sử dụng robot của Boston Dynamics để hỗ trợ công tác vận hành sân vận động và logistics. Mexico cũng lên kế hoạch triển khai chó robot phục vụ nhiệm vụ tuần tra, bảo đảm an ninh quanh các địa điểm thi đấu.
Theo ông Haim Israel, chiến lược gia toàn cầu của Bank of America, World Cup 2026 không đơn thuần là một giải bóng đá. “Đây còn là bức tranh thu nhỏ về tương lai của hạ tầng số, AI, dữ liệu lớn, thực tế ảo và các nền tảng kết nối toàn cầu, những yếu tố đang định hình nền kinh tế thế giới trong thập niên tới”, ông chia sẻ với báo chí.
Mỏ vàng kinh tế hay canh bạc tỷ USD?
Đăng cai World Cup từ lâu được xem là tấm vé đưa một quốc gia bước lên sân khấu toàn cầu. Không chỉ là sự kiện thể thao lớn nhất hành tinh, World Cup còn được kỳ vọng trở thành động lực thúc đẩy du lịch, nâng cấp hạ tầng, thu hút đầu tư và tạo cú hích cho tăng trưởng kinh tế.
Nhưng phía sau những khán đài chật kín người hâm mộ, những lễ khai mạc hoành tráng và hàng tỷ lượt theo dõi trên toàn thế giới là một câu hỏi vẫn gây tranh cãi suốt nhiều thập kỷ: World Cup thực sự mang lại lợi nhuận kinh tế, hay chỉ là một “canh bạc” với chi phí khổng lồ?
Theo phân tích của chuyên gia ngân hàng Đan Mạch Saxo, tác động kinh tế của World Cup thường dễ bị phóng đại khi các đơn vị tổ chức sử dụng những mô hình tính toán bao gồm cả hiệu ứng lan tỏa gián tiếp và các khoản chi tiêu được dự báo trong tương lai.
Tại Mỹ – nền kinh tế lớn nhất trong ba quốc gia chủ nhà – mức tăng trưởng khoảng 17 tỷ USD được dự báo thực chất chỉ chưa đến 0,1% GDP quốc gia. Với quy mô nền kinh tế hơn 30.000 tỷ USD, đây là một tác động tương đối nhỏ.
Mexico mới là quốc gia được đánh giá có thể hưởng lợi rõ rệt nhất. Khoảng 3 tỷ USD giá trị kinh tế bổ sung được dự báo có thể tương đương từ 0,2% đến 0,5% GDP, nhờ ngành du lịch và dịch vụ chiếm tỷ trọng lớn hơn trong nền kinh tế.
Tác động của các kỳ World Cup đối với GDP của quốc gia đăng cai (Ảnh: Euronews).
Theo ông Rob Wilson, chuyên gia tài chính bóng đá và kinh tế thể thao, hiện là Trưởng khoa Giáo dục, Học thuật và Tài nguyên của UCFB, câu trả lời nằm ở ranh giới mong manh giữa cơ hội tạo ra di sản lâu dài và nguy cơ trở thành gánh nặng tài chính.
Lợi ích rõ ràng nhất của một kỳ World Cup là dòng khách du lịch khổng lồ đổ về quốc gia đăng cai. Hàng triệu cổ động viên quốc tế kéo theo nhu cầu lưu trú, ăn uống, mua sắm, giải trí và di chuyển tăng mạnh. Từ khách sạn, nhà hàng cho tới các doanh nghiệp dịch vụ địa phương, gần như toàn bộ hệ sinh thái du lịch đều được hưởng lợi.
World Cup 2022 tại Qatar là minh chứng điển hình khi quốc gia vùng Vịnh này đón hơn 1,4 triệu lượt khách trong thời gian diễn ra giải đấu. Trước đó, World Cup 2006 tại Đức được xem là hình mẫu thành công khi không chỉ tạo doanh thu du lịch hàng tỷ USD mà còn nâng tầm hình ảnh quốc gia trong nhiều năm sau giải đấu.
Theo ông Wilson, tác động kinh tế không chỉ nằm ở số tiền du khách chi tiêu trực tiếp mà còn ở hiệu ứng lan tỏa. Dòng tiền từ khách quốc tế chảy qua hàng nghìn doanh nghiệp vừa và nhỏ, tạo việc làm, tăng thu nhập và đóng góp thêm nguồn thu cho ngân sách địa phương.
Tuy nhiên, bức tranh không hoàn toàn màu hồng.
Nhiều nghiên cứu kinh tế chỉ ra rằng lợi ích du lịch của các sự kiện thể thao lớn thường bị đánh giá quá cao. Một bộ phận du khách thông thường có xu hướng tránh đến quốc gia đăng cai vì lo ngại tình trạng quá tải hoặc giá cả leo thang. Bên cạnh đó là “hiệu ứng dịch chuyển”, khi người dân địa phương chỉ thay đổi hình thức chi tiêu sang các hoạt động liên quan đến World Cup thay vì tạo ra nhu cầu tiêu dùng mới.
“World Cup chắc chắn tạo ra doanh thu du lịch. Nhưng câu hỏi quan trọng là liệu doanh thu đó có đủ lớn để bù đắp chi phí cơ hội của việc đăng cai hay không”, ông Wilson nhận định trong báo cáo.
Nếu du lịch là lợi ích dễ nhìn thấy nhất thì hạ tầng lại là yếu tố gây tranh cãi nhất trong mọi kỳ World Cup. Các chính phủ thường sử dụng World Cup như một chất xúc tác để đẩy nhanh các dự án sân bay, đường sắt, cao tốc, giao thông đô thị và cơ sở thể thao. Về lý thuyết, những công trình này sẽ tiếp tục tạo ra giá trị kinh tế trong nhiều thập kỷ sau khi giải đấu kết thúc.
Không phải phép màu kinh tế
Nhưng lịch sử World Cup cũng ghi nhận không ít trường hợp ngược lại.
Nhiều sân vận động được xây dựng với chi phí hàng trăm triệu USD đã nhanh chóng trở thành những “con voi trắng” – công trình đồ sộ nhưng thiếu công năng sử dụng sau giải đấu.
Nam Phi đã chi khoảng 3,6 tỷ USD cho World Cup 2010. Brazil tiêu tốn hơn 11 tỷ USD cho World Cup 2014. Nga cũng bỏ ra khoản đầu tư khổng lồ cho giải đấu năm 2018. Ngoài chi phí xây dựng, các quốc gia còn phải gánh thêm hàng loạt khoản chi cho an ninh, công nghệ, giao thông, vận hành và dịch vụ công.
Không ít dự báo lợi ích kinh tế được đưa ra trong quá trình vận động đăng cai sau đó đã không đạt được như kỳ vọng khi đối chiếu với thực tế hậu World Cup.
Chi phí dự tính và thực tế của một số kỳ World Cup (Ảnh: Euronews).
Theo Giáo sư Wilson, lý do thuyết phục nhất để tổ chức World Cup không nằm trong các báo cáo doanh thu ngắn hạn. Một kỳ World Cup thành công có thể giúp tái thiết đô thị, nâng cấp cơ sở hạ tầng, cải thiện hình ảnh quốc gia, thu hút vốn đầu tư nước ngoài và gia tăng sức hấp dẫn thương mại trên trường quốc tế.
Nói cách khác, World Cup có thể trở thành chất xúc tác để đẩy nhanh những kế hoạch phát triển vốn phải mất hàng chục năm mới hoàn thành. Ông dẫn chứng trường hợp Barcelona sau Olympic 1992 – một ví dụ kinh điển về cách một sự kiện thể thao có thể thay đổi hoàn toàn vị thế của một thành phố.
Trước thế vận hội, Barcelona chỉ là một thành phố cảng đang suy giảm sức hút. Sau Olympic, nơi đây trở thành một trong những điểm đến du lịch nổi tiếng nhất châu Âu. Tỷ lệ thất nghiệp giảm mạnh, lượng khách quốc tế tăng gấp nhiều lần và thành phố được tái định vị thành biểu tượng hiện đại của khu vực Địa Trung Hải.
Theo Wilson, World Cup cũng có thể tạo ra hiệu ứng tương tự nếu được tích hợp vào chiến lược phát triển dài hạn thay vì chỉ tập trung vào vài tuần diễn ra giải đấu.
World Cup 2026 đánh dấu bước ngoặt mới trong cách FIFA tổ chức giải đấu. Lần đầu tiên trong lịch sử, World Cup có sự góp mặt của 48 đội tuyển và được đồng đăng cai bởi 3 quốc gia gồm Mỹ, Canada và Mexico.
Mô hình này được xem là giải pháp giúp giảm đáng kể rủi ro tài chính. Thay vì phải xây dựng hàng loạt sân vận động mới, các quốc gia chủ nhà chủ yếu tận dụng cơ sở hạ tầng hiện hữu, qua đó hạn chế nguy cơ phát sinh những “voi trắng” sau giải đấu.
Song song với đó, giá trị bản quyền truyền hình, tài trợ và thương mại của World Cup tiếp tục tăng mạnh, giúp giải đấu ngày càng trở thành công cụ phục vụ các mục tiêu lớn hơn như quảng bá du lịch, xây dựng thương hiệu quốc gia và gia tăng ảnh hưởng mềm trên trường quốc tế.
Đồ họa 16 thành phố tổ chức các trận đấu World Cup 2026 (Minh họa: Adidas).
Dẫu vậy, ông Wilson cho rằng thành công cuối cùng vẫn phụ thuộc vào cách quản trị. “Nền kinh tế sẽ hưởng lợi nhiều hơn nếu các quốc gia không xây dựng cho 4 tuần của giải đấu, mà đầu tư cho 40 năm tiếp theo”, ông nhấn mạnh. World Cup không phải “liều thuốc thần” có thể tự động biến đổi một nền kinh tế. Nhưng cũng không phải thảm họa tài chính như những quan điểm bi quan thường mô tả.
Bản chất của việc đăng cai World Cup là một khoản đầu tư chiến lược dài hạn, nơi kết quả phụ thuộc vào chất lượng quy hoạch, năng lực quản trị và tầm nhìn phát triển của quốc gia chủ nhà.
Với những nước có chiến lược di sản rõ ràng, World Cup có thể trở thành chất xúc tác cho quá trình chuyển đổi kinh tế và nâng tầm vị thế quốc gia. Nhưng nếu chỉ chạy theo hào quang và danh tiếng, bỏ qua bài toán hiệu quả dài hạn, giải đấu hoàn toàn có thể trở thành một trong những “vở diễn” đắt đỏ nhất lịch sử.
Sau tiếng còi mãn cuộc, điều còn lại không phải là những bàn thắng hay những chiếc cúp, mà là câu hỏi liệu quốc gia đăng cai có thực sự tận dụng được cơ hội để tạo ra giá trị lâu dài cho nền kinh tế hay không.
Nguồn: Dân Trí