Iran có thể đáp trả sức ép kinh tế từ Mỹ như thế nào?

Tehran có thể chặn dòng chảy dầu thô của Trung Đông, thậm chí tấn công các quốc gia vùng Vịnh nếu nền kinh tế chịu thêm áp lực.

Quan chức Mỹ gần đây liên tiếp tuyên bố sẽ áp đặt “các biện pháp trừng phạt kinh tế khắc nghiệt nhất trong lịch sử” với Iran, nhằm buộc nước này nhượng bộ yêu cầu sau gần 6 tháng chiến sự. Ngày 24/8, Bộ Tài chính Mỹ công bố áp thêm các lệnh trừng phạt thứ cấp mở rộng nhắm vào tài sản số, công nghệ, vàng, hàng không và vận tải biển của Iran.

Mỹ đồng thời áp trừng phạt mới với 60 cá nhân, công ty và tàu bị nghi giúp Iran có nguồn thu từ dầu mỏ, mua sắm vũ khí và tiến hành hoạt động trên mạng. Các biện pháp này nhằm vào nhiều thực thể trên thế giới, trong đó có ở Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), Trung Quốc, Singapore và châu Âu.

Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent tuyên bố đây là “chiến dịch nhằm bóp nghẹt kinh tế Iran”. Các diễn biến này làm dấy lên nguy cơ căng thẳng tại Trung Đông tiến lên một nấc thang mới. Theo giới phân tích, Iran có thể đáp trả sức ép kinh tế này bằng nhiều cách.

Ngăn dầu mỏ rời khỏi Trung Đông

Ngày 23/8, Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran Mohsen Rezaee đe dọa chặn dòng dầu xuất khẩu của khu vực. Đây là một trong những chiến lược chủ chốt của Tehran từ khi chiến sự nổ ra vào cuối tháng 2.

“Nếu chiến tranh kinh tế tiếp diễn, không một giọt dầu nào được xuất khẩu qua eo biển Hormuz hay từ bất kỳ nơi nào ở vịnh Ba Tư”, Rezaee nói.

Các cuộc tấn công tàu thuyền và lời đe dọa của Iran đã khiến phần lớn hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz dừng lại. Tuyến đường thủy từng vận chuyển khoảng 20% dầu thô và khí hóa lỏng (LNG) toàn cầu trước xung đột gần như bị phong tỏa 6 tháng qua.

Dù một số tàu dầu vẫn đi qua eo biển này những tuần gần đây, khối lượng vận chuyển vẫn ở mức rất thấp. Cuối tuần trước, Iran còn đưa 45 tàu dầu vào danh sách đen với cáo buộc không tuân thủ các quy định của họ về hoạt động hàng hải qua Hormuz.

Các cuộc tấn công bằng tên lửa, thiết bị bay không người lái hoặc xuồng cao tốc nhằm vào tàu dầu tìm cách rời vùng Vịnh đã nhiều lần đẩy giá dầu tăng vọt trong 6 tháng qua.

Trong khi đó, lực lượng Houthi – đồng minh của Tehran – cũng kiểm soát hoạt động hàng hải trên Biển Đỏ bằng các cuộc tấn công và lời đe dọa chặn toàn bộ tàu thuyền của Arab Saudi. Các tàu này vận chuyển dầu thô sang châu Á.

Ban đầu, các cuộc tấn công chỉ khiến một số tàu phải dừng hoạt động. Đến giữa tháng 8, vẫn có hơn một nửa số tàu đi qua được. Tuy nhiên, Reuters trích nguồn tin trong ngành cho biết tình hình đang trở nên khó khăn hơn, khi các công ty vận tải biển Trung Quốc phải chuyển hướng tàu để tránh eo biển Bab el-Mandeb ở phía nam biển Đỏ.

Các cuộc tấn công gần đây nhằm vào một tàu ngoài khơi Yanbu – nơi có cảng dầu chính của Arab Saudi trên biển Đỏ, hoặc bằng drone gần kênh đào Suez hồi đầu tháng, có thể khiến thị trường dầu mỏ càng lo ngại và đẩy giá dầu thô lên cao.

Tấn công các quốc gia vùng Vịnh

Iran tuần này cũng đe dọa sẽ trả đũa các nước láng giềng tham gia vào nỗ lực bóp nghẹt kinh tế của Mỹ. Trong nửa năm qua, Tehran nhiều lần tấn công các quốc gia vùng Vịnh và Jordan, chủ yếu nhắm vào các căn cứ của Mỹ tại những nước này. Tuy nhiên, họ cũng tấn công cơ sở hạ tầng năng lượng và các mục tiêu khác.

Nếu Iran tăng cường nhắm vào các cơ sở khai thác dầu hoặc khí đốt, giá năng lượng có thể bị đẩy lên cao hơn nữa, gây tổn hại về mặt chính trị cho chính quyền Tổng thống Donald Trump. Tác động từ việc này cũng khó đảo ngược hơn so với tấn công tàu thuyền.

Việc nhắm vào nhà máy điện, khử muối tại Trung Đông cũng sẽ gây ra rủi ro lớn với các nước vùng Vịnh – nơi ngày càng trở thành trung tâm tài chính quan trọng của kinh tế toàn cầu.

Tấn công trực tiếp phương Tây

Dù các nước phương Tây nằm ngoài tầm bắn của vũ khí chủ lực Iran, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo cho thấy họ sẵn sàng tìm cách tấn công khác.

Ngày 24/8, Anh cho biết các tin tặc có liên quan đến Iran đã khiến một nhà máy điện nhỏ của nước này ngừng hoạt động 4 ngày vào tháng trước. Giới chức Mỹ cũng cho rằng Tehran nhiều khả năng đứng sau các cuộc tấn công mạng nhằm vào các nhà máy nước ở bang Minnesota. Iran chưa bình luận về những cáo buộc này.

Hà Thu (theo Reuters, CNBC)

Nguồn: VnExpress