Ngày cuối tuần, chị Ngọc Hạnh (ngụ TPHCM) chuẩn bị đi tiệc quan trọng của gia đình, nên mở hộp trang sức, lấy ra một chiếc nhẫn có gắn viên kim cương yêu thích để mang. Gần hai tháng nay, chị Hạnh dù không nằm trong làn sóng người tiêu dùng đi bán tháo kim cương, nhưng cũng lo lắng khi thị trường này gặp xáo trộn lớn.
Phải đến ngày 20/8, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Thanh Hóa có thông tin kết quả giám định kim cương trong vụ án buôn lậu xuyên quốc gia và xác định toàn bộ số kim cương buôn lậu đã không đưa vào hệ thống bán lẻ của Công ty cổ phần Vàng bạc đá quý Phú Nhuận (PNJ), chị Hạnh thở phào. Theo lời chị Hạnh, gia đình chị đã có tới 4 đời mua và sử dụng kim cương như một tài sản có giá trị cao, cất giữ theo thời gian và đeo vì yêu thích.
“Tôi và gia đình mua kim cương không hẳn là vì tâm lý giữ tiền, mua – bán như tài sản đầu tư mà sử dụng như một món trang sức có giá trị. Ở góc độ một người đã tham gia thị trường kim cương khá lâu, tôi thấy với những kết luận mới này, kỳ vọng thị trường sẽ dần hồi phục. Nếu hồi phục ngay thì chắc là không, nhưng sẽ dần hồi phục và niềm tin sẽ từ từ quay trở lại”, chị Hạnh nêu.
Biến cố kim cương và sự suy giảm niềm tin của thị trường
Những năm gần đây, cùng với sự gia tăng số lượng người giàu nhanh chóng, kim cương trở thành một trong những tài sản được người Việt ưa chuộng tiêu dùng.
Từ giữa tháng 5, sự vụ lùm xùm về một bài livestream trên mạng xã hội liên quan Cửa hàng kim hoàn Kim Lý tại đường An Dương Vương (TPHCM) khiến kim cương được quan tâm rộng rãi. Từ đây, loạt lỗ hổng về ngành kim cương từ chưa có quy định chặt chẽ về kinh doanh, quy trình mua bán định giá… lộrõ.
Đỉnh điểm, sự cố nguyên lãnh đạo công ty P-Lab (công ty con của PNJ) liên quan trong vụ buôn lậu 28.000 viên kim cương bị bắt giữ gây rúng động thị trường. Sau quá trình điều tra mở rộng, cơ quan chức năng vừa khởi tố tiếp 4 bị can, là đại diện các cửa hàng Kim Lý, Ngọc Tâm, Ngọc Châu Âu (NCA) và nhân viên kiểm định tại P-Lab.
Loạt thông tin khiến nhiều người tiêu dùng hoang mang, ồ ạt đem kim cương đi bán lại. Thậm chí, đầu tháng 8, thị trường xuất hiện hàng loạt hội nhóm “thanh lý kim cương giá rẻ” trên mạng xã hội. Tại đây, rất nhiều người chấp nhận “cắt lỗ” kim cương với giá chỉ bằng một phần ba giá trị ban đầu.
Ở chiều ngược lại, sau gần 2 tháng, nhiều cửa hàng kim cương ở khu vực đường An Dương Vương vẫn im lìm, dù đến hẹn mở cửa trở lại. Nhiều người không biết bán kim cương ở đâu, đành lên mạng thanh lý với không ít rủi ro.
Nhiều cửa hàng ở đường An Dương Vương vẫn đóng cửa (Ảnh: Tri Túc).
Chia sẻ với phóng viên Dân trí, bà Nguyễn Thị Thu Hương – chuyên gia tư vấn quản lý gia sản, cố vấn cấp cao Công ty Cổ phần Tư vấn Đầu tư và Quản lý Tài sản FIDT – cho biết động thái bán lại kim cương do niềm tin của khách hàng đang bị lung lay.
Chuyên gia khuyến cáo người dân không nên vội vã thanh lý, vì kim cương vẫn là sản phẩm có giá trị cao. Chưa kể, việc giao dịch qua tay trên mạng xã hội có thể khiến người bán bị ép giá sâu hoặc gặp những người mua không đủ năng lực thẩm định nhưng vẫn đưa ra các mức mặc cả rất thấp.
Hội Bảo vệ Người tiêu dùng Việt Nam cũng lên tiếng, khuyến nghị người tiêu dùng bình tĩnh, không nên nghe theo các thông tin chưa được kiểm chứng hoặc có những hành động vội vàng. Mỗi trường hợp cần được xem xét trên cơ sở hồ sơ, chứng cứ và cam kết cụ thể giữa doanh nghiệp với người tiêu dùng.
Nhận định về những sự cố vừa qua, chuyên gia nhấn mạnh đây không đơn thuần là những sự cố truyền thông, mà là dấu hiệu bộc lộ của một khoảng trống quản lý đã tồn tại nhiều năm. Nguyên nhân gốc rễ nằm ở việc thị trường kim cương Việt Nam chưa có một cơ chế quản lý thống nhất về kiểm định, minh bạch thông tin và truy xuất nguồn gốc.
Cụ thể là mức độ bất đối xứng thông tin. Người bán thường nắm gần như toàn bộ thông tin về nguồn gốc, chất lượng, định giá và chính sách thu mua lại, trong khi người mua chủ yếu phải dựa vào những thông tin do chính doanh nghiệp cung cấp. Vì vậy, ngay cả khi mua ở thương hiệu lớn và có giấy kiểm định, điều đó không đồng nghĩa với việc mọi rủi ro đã được loại bỏ.
Tăng cường kiểm soát, quản lý thị trường kim cương
Về phía công ty PNJ, ngay sau thông tin Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Thanh Hóa công bố kết quả giám định kim cương trong vụ án buôn lậu xuyên quốc gia và xác định toàn bộ số kim cương buôn lậu đã không đưa vào hệ thống bán lẻ của thương hiệu này.
Trong thông cáo, PNJ nêu rõ: theo thông tin từ Công an tỉnh Thanh Hóa, PNJ có đầy đủ hồ sơ nhập khẩu kim cương; toàn bộ quá trình nhập khẩu và phân phối được kiểm soát chặt chẽ, tuân thủ đầy đủ quy định pháp luật. Cơ quan điều tra xác định số kim cương liên quan đến vụ việc không đưa vào hệ thống bán lẻ PNJ. Toàn bộ sản phẩm đang kinh doanh tại PNJ đều trải qua quy trình kiểm định chất lượng nghiêm ngặt, có nguồn gốc rõ ràng, đảm bảo đầy đủ quyền lợi cho khách hàng.
“Đây là cơ sở để thị trường có góc nhìn đầy đủ, khách quan về vụ việc. PNJ cam kết tiếp tục rà soát, nâng cấp cơ chế quản trị rủi ro và kiểm soát nội bộ”, thông cáo của PNJ nêu.
Phía công ty sau đó đã có thông báo chính thức gửi đến khách hàng, nhà đầu tư và cổ đông. Trên thị trường, cổ phiếu PNJ lập tức phản ứng tích cực khi tăng hết biên độ, dư mua hàng chục triệu cổ phiếu.
Dù vậy, chỉ sau vài tháng khủng hoảng, PNJ cũng đã chịu tổn thất không hề nhỏ. Quý II, công ty lần đầu báo lỗ do phải trích lập dự phòng hàng trăm tỷ đồng liên quan đến việc mua lại hàng hóa từ khách hàng. Giới chuyên gia cũng bỏ ngỏ về niềm tin tiêu dùng của khách hàng với thương hiệu kim hoàn lại, liệu có quay trở lại như lúc ban đầu?
Bà Thu Hương dự báo, trong ngắn hạn tâm lý thận trọng sẽ gia tăng, đặc biệt ở nhóm khách hàng đang cân nhắc các giao dịch có giá trị lớn. Về dài hạn, thách thức lớn nhất là củng cố niềm tin của thị trường. Việc xây dựng các tiêu chuẩn minh bạch hơn về chứng nhận, truy xuất nguồn gốc và công bố thông tin sẽ đóng vai trò quan trọng đối với sự phát triển bền vững của thị trường kim cương Việt Nam.
Dưới góc độ người dùng, chị Ngọc Hạnh cho rằng những xáo trộn trên thị trường kim cương vừa qua thật sự là một cuộc thanh lọc. Những đơn vị làm ăn đàng hoàng, đây là một dịp thử thách để họ đi qua, sau đó người tiêu dùng sẽ tin tưởng hơn. Với những đơn vị kinh doanh kim cương hoạt động chưa thực sự chỉnh chu cần phải xem lại. Có thể họ sẽ mất luôn khách hàng, phải chuyển sang ngành khác hoặc phải làm lại từ đầu khi người tiêu dùng quay lưng.
“Cơ quan quản lý cũng cần tăng cường kiểm soát thị trường kim cương bởi sau biến cố, họ vẫn băn khoăn liệu kim cương này có thật sự chất lượng, mua ở đâu yên tâm?”, chị Hạnh nêu.
Khách hàng thanh lý kim cương trên mạng xã hội (Ảnh: Chụp màn hình).
Để thị trường phát triển bền vững, lấy lại niềm tin của người tiêu dùng, chuyên gia kinh tế, TS Lê Bá Chí Nhân cho rằng cần từng bước hoàn thiện quy định theo hướng tăng tính độc lập, khách quan trong hoạt động giám định đá quý. Cơ quan quản lý có thể nghiên cứu các quy định nhằm hạn chế xung đột lợi ích, trong đó xem xét yêu cầu các đơn vị giám định phải có sự độc lập nhất định về tổ chức, tài chính và pháp lý với các doanh nghiệp kinh doanh, bán lẻ trang sức.
“Việt Nam cũng cần sớm hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn và phương pháp giám định đá quý, tham chiếu tiêu chuẩn và thông lệ quốc tế. Các phòng Lab cần đáp ứng đầy đủ yêu cầu về cơ sở vật chất, thiết bị, phương pháp kiểm định và năng lực chuyên môn của đội ngũ giám định viên trước khi được phép hoạt động. Cần có cơ chế kiểm tra, đánh giá và hậu kiểm định kỳ để bảo đảm chất lượng chứng thư, qua đó củng cố niềm tin của người tiêu dùng đối với thị trường đá quý”, TS Lê Bá Chí Nhân đề xuất.
Dưới góc nhìn chuyên gia, bà Thu Hương dự báo 3 kịch bản có thể xảy ra cho thị trường:
Thị trường sẽ thận trọng trong ngắn hạn, rồi phục hồi dần.
Người tiêu dùng sẽ có xu hướng trì hoãn các giao dịch giá trị lớn, chờ thêm kết luận từ cơ quan chức năng và các biện pháp khắc phục từ doanh nghiệp. Nếu thông tin được công khai, minh bạch và các sai phạm được xử lý rõ ràng, niềm tin có thể dần được khôi phục. Đây cũng là điều từng diễn ra ở nhiều ngành như thực phẩm hay tài chính sau các giai đoạn khủng hoảng niềm tin.
Thị trường sẽ phân hóa mạnh hơn.
Những doanh nghiệp đầu tư nghiêm túc vào minh bạch thông tin, kiểm định độc lập và khả năng truy xuất nguồn gốc sẽ có lợi thế cạnh tranh và dần lấy lại lòng tin của khách hàng. Ngược lại, những doanh nghiệp chỉ dựa vào uy tín thương hiệu hoặc truyền miệng sẽ chịu áp lực lớn hơn.
Rủi ro tái diễn nếu hệ thống quản lý không thay đổi.
Nếu các khoảng trống về kiểm định, truy xuất nguồn gốc và giám sát vẫn còn, những vụ việc tương tự hoàn toàn có thể lặp lại, khiến niềm tin của thị trường khó phục hồi một cách bền vững.
Nguồn: Dân Trí
