Người đàn ông gom đất trồng lúa thu tiền tỷ

Quảng TrịThấy ruộng bỏ hoang, anh Trần Văn Khánh thuê 22 hecta của 131 hộ dân, đưa máy móc và kỹ thuật vào sản xuất, đạt doanh thu hơn 1,6 tỷ đồng mỗi năm.

Cuối tháng 8, tranh thủ thời tiết tạnh ráo, trên cánh đồng rộng 22 ha trồng giống lúa nếp vụ hè thu, thôn Xuân Lai, xã Lệ Thủy, anh Khánh thuê hai máy gặt đập liên hợp cùng nhân công thu hoạch. Sau 20 phút gặt, lúa được đóng vào bao tải, tập kết vào bờ ruộng bán cho thương lái, giá 5.200 đồng/kg lúa tươi.

Khánh sinh ra trong gia đình làm xây dựng ở phường Đồng Thuận. Năm 2011, anh tốt nghiệp ngành Quản trị Kinh doanh, Đại học Duy Tân. Sau khi ra trường, anh làm hướng dẫn viên du lịch rồi chuyển sang làm nhân viên thị trường cho một doanh nghiệp phân bón.

Công việc đang ổn định, nhưng do cha lớn tuổi, Khánh trở về quê phụ giúp gia đình. Nhờ làm trong lĩnh vực xây dựng, anh có cơ hội tham gia nhiều công trình kênh mương nội đồng, trong đó đảm nhận việc chỉ huy thi công.

Công việc này giúp Khánh hiểu hơn về đồng ruộng, hệ thống thủy lợi cũng như những khó khăn của người nông dân. Anh nhận thấy nhiều vùng đất có thể sản xuất nhưng bị bỏ hoang, do người dân không còn mặn mà với sản xuất.

Năm 2016, khi đang làm việc tại huyện Lệ Thủy cũ, Khánh bắt đầu nghĩ đến việc thuê đất của người dân để sản xuất tập trung. Cũng trong năm này, anh làm rể tại vựa lúa lớn của tỉnh Quảng Bình cũ. Việc thường xuyên tiếp xúc với sản xuất, thu mua lúa khiến Khánh nảy sinh ý tưởng tích tụ ruộng đất để hình thành vùng sản xuất lớn.

Nhưng từ ý tưởng đến thực tế là khoảng cách không nhỏ. Muốn có một cánh đồng lớn, anh phải thỏa thuận với hàng trăm hộ dân. Mỗi gia đình có một thửa ruộng, họ sản xuất vụ đông xuân, còn vụ hè thu thường bỏ hoang hoặc để lúa tái sinh.

Khánh mất nhiều thời gian để vận động và tìm phương án phù hợp với người dân. Năm 2023, chính quyền xã và hợp tác xã đứng ra làm cầu nối. Sau quá trình vận động, 131 hộ dân đồng ý cho Khánh thuê 22 ha đất trong thời hạn 5 năm.

Giá thuê được hai bên thống nhất là 50 kg thóc một sào mỗi năm. “Muốn làm diện tích lớn thì phải có sự đồng thuận của bà con. Tôi xác định đất là của người dân, mình chỉ thuê để sản xuất nên phải bảo đảm quyền lợi cho họ”, người đàn ông 37 tuổi nói.

Từ ruộng manh mún thành vùng sản xuất tập trung 22 ha Khánh thuê nằm ở khu vực xa khu dân cư. Do bỏ hoang trong thời gian dài, cây mai dương, cỏ lác mọc dày, nhiều bờ vùng, bờ thửa xuống cấp. Nơi đây ruộng thấp hơn mực nước sông khoảng 70 cm nên nguy cơ ngập rất cao khi mưa lớn.

Nếu tiếp tục sản xuất theo cách cũ, mỗi hộ làm một thửa, việc đưa máy móc vào rất khó. Vì vậy, việc đầu tiên Khánh làm là cải tạo toàn bộ vùng đất. Anh thuê máy múc đắp bờ bao quanh 22 hecta, vừa ngăn nước từ sông tràn vào, vừa tạo khu vực để nuôi cá.

Những thửa ruộng nhỏ được cải tạo, san phẳng để tạo mặt bằng tương đối đồng đều. “Ruộng thấp hơn nước sông khoảng 70 cm nên phải đắp bờ để ngăn nước ngập. Mỗi khi mưa lớn thì bơm nước ra ngoài. Xung quanh ruộng cũng là nơi thả cá”, anh kể. Riêng chi phí cải tạo ban đầu khoảng 250 triệu đồng.

Hơn một tháng, Khánh gần như ăn ở ngoài đồng để theo dõi việc san lấp, đắp bờ, xử lý mặt ruộng và hoàn thiện hệ thống phục vụ sản xuất. Đây cũng là khoản đầu tư lớn đối với một người mới bước vào lĩnh vực trồng lúa.

Khánh xuất thân từ thành phố, học quản trị kinh doanh và từng làm nhiều công việc khác nhau nên không có nhiều kinh nghiệm trực tiếp sản xuất. Để khắc phục, anh thuê người có kinh nghiệm tư vấn kỹ thuật. Từ khâu chọn giống, xuống giống, chăm sóc, bón phân, phòng trừ sâu bệnh đến thu hoạch.

Khi có cánh đồng lớn, việc cơ giới hóa cũng thuận lợi hơn. Máy cày được đưa vào làm đất, máy móc hỗ trợ gieo sạ, đến mùa thu hoạch sử dụng máy gặt đập liên hợp. Khâu phun thuốc được thực hiện bằng thiết bị bay không người lái.

Thay vì mỗi hộ tự thuê một loại máy, làm đất và gieo sạ ở những thời điểm khác nhau, 22 hecta được tổ chức sản xuất tương đối đồng bộ. Đây chính là lợi thế lớn nhất mà Khánh nhận thấy sau khi tích tụ ruộng đất. “Trước đây ruộng nhỏ, máy móc khó vào, mỗi nhà làm một kiểu. Khi gom được thành cánh đồng lớn thì mình chủ động được thời điểm sản xuất, đưa máy vào nhanh hơn và dễ áp dụng kỹ thuật đồng bộ”, anh nói.

Vụ đầu tiên, Khánh thuê máy cày, nhân công gieo sạ. Quá trình chăm sóc, phun thuốc được tổ chức tập trung. Tuy nhiên, sản xuất quy mô lớn cũng phát sinh những vấn đề mà trước đó anh chưa lường hết. Sau vụ đông xuân, thay vì gieo sạ vụ hè thu, Khánh thử làm theo cách truyền thống của người dân địa phương là để lúa tái sinh. Nhưng vụ lúa tái sinh năm đó thất bại, gần như không thu hoạch được gì.

Khánh nhận ra lúa tái sinh thường trổ bông sớm, trong khi thời tiết đầu hè có những đợt nắng nóng và khô hạn kéo dài. Vì vậy, khả năng thất thu cao. Trong khi đó, nếu gieo sạ vụ hè thu, cây lúa được chủ động thời điểm xuống giống, có thời gian sinh trưởng phù hợp và khả năng chống chịu cũng tốt hơn. Từ kinh nghiệm đó, năm sau, Khánh chuyển sang gieo sạ lúa hè thu thay vì để lúa tái sinh.

Vụ hè thu, nhiều ruộng xung quanh vẫn bỏ hoang, trở thành nơi trú ngụ của chuột. Khi cánh đồng 22 ha được gieo sạ, chuột từ các khu vực xung quanh kéo vào phá lúa. Anh mua nilon làm hàng rào bao quanh toàn bộ khu ruộng để hạn chế chuột xâm nhập. Chi phí phát sinh nhưng theo anh, nếu sản xuất trên diện tích lớn mà không kiểm soát được dịch hại thì thiệt hại cũng lớn hơn nhiều so với ruộng nhỏ.

Bên cạnh trồng lúa, Khánh còn thử nghiệm mô hình lúa cá. Trong ruộng, cá, tôm, tép tự nhiên sinh sôi. Anh mua thêm cá lóc về thả. “Tôi chưa đặt mục tiêu chính vào nguồn thu từ cá. Việc nuôi cá trước hết nhằm tạo thêm hệ sinh thái trong ruộng, tận dụng mặt nước và góp phần cải tạo đất”, Khánh cho biết.

Từ 131 hộ dân, 22 hecta đất được gom thành một vùng sản xuất tập trung. Với Khánh, đây không chỉ là câu chuyện thuê đất và trồng lúa mà còn là cách thay đổi phương thức sản xuất.

Trong sản xuất nhỏ lẻ, mỗi thửa ruộng có diện tích hạn chế, máy móc khó tiếp cận, chi phí làm đất, gieo cấy, phun thuốc và thu hoạch thường cao. Người dân cũng khó đầu tư hệ thống bờ bao, tiêu thoát nước hay áp dụng đồng bộ các kỹ thuật mới. Khi ruộng được tích tụ thành cánh đồng lớn, những hạn chế này được giảm bớt.

Máy móc có thể hoạt động liên tục trên diện tích rộng. Một lần thuê máy có thể phục vụ nhiều hecta thay vì phải di chuyển qua hàng chục thửa ruộng nhỏ. Việc xuống giống, chăm sóc và thu hoạch cũng có thể tổ chức đồng loạt.

Đặc biệt, thiết bị bay không người lái, máy gặt đập liên hợp và các loại máy nông nghiệp khác phát huy hiệu quả tốt hơn khi diện tích đủ lớn. Người sản xuất cũng có điều kiện đầu tư vào hạ tầng chung như bờ bao, đường nội đồng, hệ thống tiêu thoát nước, từ đó giảm rủi ro do thời tiết và nâng khả năng kiểm soát sản xuất.

Tích tụ ruộng đất còn tạo điều kiện hình thành vùng sản xuất hàng hóa. Khi có sản lượng lớn và tương đối đồng nhất về giống, thời điểm thu hoạch, người sản xuất có thể thuận lợi hơn trong việc liên kết với doanh nghiệp thu mua, xây dựng thương hiệu hoặc hướng tới các tiêu chuẩn sản xuất cao hơn. Đây cũng là điểm khác biệt so với mô hình sản xuất nhỏ lẻ, khi sản lượng của từng hộ không đủ lớn để tạo sức mạnh trong liên kết thị trường.

Với người dân cho thuê đất, những diện tích từng bỏ hoang vẫn mang lại thu nhập từ tiền thuê. Người lớn tuổi hoặc những hộ không còn lao động trực tiếp trên đồng ruộng cũng không phải bỏ đất hoàn toàn mà vẫn có nguồn thu.

Hiện doanh thu từ 1,6 tỷ đồng, trừ chi phí lãi ròng hơn 300 triệu đồng. Khánh mong muốn mở rộng diện tích và sau 5 năm người dân tiếp tục cho thuê đất. “Để làm được điều này, nhà nước cần có cơ chế cho tích tụ ruộng đất để doanh nghiệp, nhà đầu tư có cơ hội thực hiện”, anh nói.

Đại diện Phòng kinh tế hạ tầng xã Lệ Thủy đánh giá, anh Khánh là người chịu khó, năng nổ, đi đầu trong mô hình sản lúa tích tụ ruộng đất ở xã Lệ Thủy. Mô hình cho hiệu quả cao, phù hợp với xu hướng phát triển nông nghiệp của địa phương.

Đắc Thành

Nguồn: VnExpress