AI trong chứng khoán ‘dễ mua công nghệ, khó đặt niềm tin’

Giới chuyên gia đánh giá việc mua và triển khai tác nhân AI trong hạ tầng chứng khoán không khó, nhưng đặt niềm tin vào chúng còn nhiều thách thức.

Tại hội thảo chuyển đổi số ngành chứng khoán Vietnam Securities Tech Summit 2026 ngày 21/8 ở TP HCM, đa số chuyên gia cho rằng trong bối cảnh AI bùng nổ, việc chuyển đổi số ngành chứng khoán gần như bắt buộc nếu muốn tăng cường khả năng cạnh tranh.

“Việc mua một công nghệ về áp dụng hiện rất đơn giản, gồm cả AI. Hầu hết doanh nghiệp lớn hiện đều có tiềm lực tài chính để mua các giải pháp mới nhất”, ông Đặng Trung Thành, Giám đốc an ninh thông tin tại công ty Chứng khoán Kỹ thương (TCBS) thuộc hệ sinh thái Ngân hàng Kỹ thương Việt Nam (Techcombank), nêu quan điểm.

Các diễn giả thảo luận tại Vietnam Securities Tech Summit 2026. Ảnh: Bảo Lâm — Các diễn giả thảo luận tại Vietnam Securities Tech Summit 2026. Ảnh: *Bảo Lâm*

Ông Mai Tất Thắng, Giám đốc công nghệ thông tin của công ty chứng khoán VPS, không nên quá tập trung vào mua mô hình AI mà cần nâng cấp nền tảng hạ tầng về dữ liệu, chuẩn hóa và API hóa nghiệp vụ. “Vì mua mô hình AI có thể chỉ trong vòng một tuần, nhưng việc xây dựng nền tảng dữ liệu chuẩn hóa, đủ tin tưởng để AI có thể làm việc được sẽ mất 2-3 năm”, ông Thắng nói.

Việc AI, điện toán đám mây, dữ liệu lớn (Big Data) phát triển mở ra cơ hội, song cũng đặt ra bài toán về an ninh mạng, bảo mật dữ liệu và quản trị rủi ro. “Thị trường chứng khoán có một điểm rất khác là niềm tin”, ông Trần Minh Quảng, Giám đốc trung tâm phân tích và chia sẻ nguy cơ an ninh mạng của Viettel Cyber Security, nhận xét. “Với sự hỗ trợ của AI, nỗi lo không chỉ về việc hạ tầng sàn giao dịch bị tấn công, mà còn là liệu niềm tin của chúng ta có bị tấn công hay không”.

Theo ông Quảng, với sự hỗ trợ “rất sâu” của AI tạo sinh, việc soạn thảo nội dung xấu, tin giả đăng trên mạng rất dễ. Chúng có thể đánh lừa nhà đầu tư bằng cách kết hợp nhiều kỹ thuật khác để thao túng, qua đó gây ra hậu quả kép: vừa ảnh hưởng đến an ninh thông tin, dữ liệu và bảo mật, vừa tác động trực tiếp đến niềm tin của nhà đầu tư. Với các tổ chức chứng khoán, vấn đề có thể nghiêm trọng hơn nhiều.

Chuyên gia Viettel Cyber Security đánh giá, AI đã tạo cho tổ chức, doanh nghiệp lẫn cá nhân năng lực công nghệ mới, một “cánh tay” mới. Nhưng ngược lại, các đối thủ của họ cũng có “cánh tay” tương tự. AI đã “hạ rất thấp” rào cản về giải pháp tấn công. Kẻ xấu không cần có tri thức chuyên sâu về an ninh bảo mật nhưng vẫn có thể tận dụng công nghệ hiện tại kết hợp sự hỗ trợ của AI để phát động cuộc tấn công vào hạ tầng chứng khoán.

“AI đang khiến nguy cơ tấn công tăng theo cấp số mũ, không phải cấp số nhân nữa”, ông Quảng nhấn mạnh. Tuy nhiên, ông cũng cho rằng không nên quá bi quan hoặc lo lắng, khi chính AI cũng giúp doanh nghiệp, tổ chức có thể theo kịp sự phát triển của các nguy cơ đó.

Dựa trên thực tiễn doanh nghiệp, ông Nguyễn Xuân Quang, đại diện công ty cổ phần chứng khoán SSI, cho rằng cần đánh giá các nguy cơ bằng cách phân loại rủi ro khi triển khai AI, nhưng theo hướng mềm mỏng thay vì cứng nhắc. Trong đó, nguyên tắc cốt lõi là phải ngăn chặn những hành động rõ ràng, kiểm soát và đánh giá được những hành động không rõ ràng nhằm phát hiện các cuộc tấn công sớm nhất.

Theo ông Thắng của VPS, có ba yếu tố cần kiểm soát ở phạm vi liên quan đến AI thực hiện tác vụ. Đầu tiên, tác nhân AI cần được định danh trong hệ thống, không được phép dùng chung tài khoản với người vận hành và cần thu hồi ngay lập tức khi có yêu cầu.

Về hạ tầng, cần có giới hạn “trần”, tức hoạt động của AI cần có sự kiểm soát và giới hạn về mặt tần suất, khẩu vị rủi ro và có thể ấn nút để dừng toàn bộ “ngay lập tức” nếu có vấn đề. Ngoài ra, nên đặt cho tác nhân AI “trách nhiệm giải trình”, khi hoạt động cần báo cáo lịch sử dùng dữ liệu nào, nguyên tắc nào và ai phê duyệt.

Bà Đặng Thị Thanh Hương, Phó tổng giám đốc Sở giao dịch chứng khoán TP HCM (HOSE), đề xuất lĩnh vực chứng khoán tại Việt Nam phải có một hệ sinh thái và dữ liệu đảm bảo “đúng, đủ, sạch và sống”. HOSE đang kết nối, chia sẻ, cung cấp dữ liệu với công ty chứng khoán, công ty niêm yết và các hãng tin, đồng thời phối hợp với Cục Công nghệ thông tin và Chuyển đổi số của Bộ Tài chính để triển khai kết nối vào cơ sở dữ liệu quốc gia về tài chính cũng như về phát hành, giao dịch chứng khoán trên hai sàn và hàng dự trữ quốc gia.

“Tôi hy vọng chúng ta sớm có một hệ sinh thái kết nối tất cả thành viên tham gia thị trường, từ đó dòng dữ liệu sẽ được di chuyển và ai cũng hưởng lợi”, bà Hương nói.

Bảo Lâm