4 cánh tay robot lần đầu mổ ung thư qua một cổng

11h, PGS Vũ Lê Chuyên và đồng nghiệp vào phòng mổ, ngồi ở hai buồng điều khiển robot Da Vinci Xi (Mỹ), cách bệnh nhân gần 2 m, thực hiện ca phẫu thuật “một cổng” chưa từng có tại Việt Nam.

Trên bàn mổ, ông Nhượng, 74 tuổi – bệnh nhân ung thư tuyến tiền liệt giai đoạn T2 – đã được gây mê nội khí quản và kết nối với hệ thống theo dõi sinh hiệu. Ở góc phòng, hai buồng điều khiển robot Da Vinci Xi đã sẵn sàng – nơi hai bác sĩ sẽ phối hợp cùng điều khiển 4 cánh tay robot trong ca mổ.

Thay vì phải tạo 4-6 đường mổ như phẫu thuật robot thường quy, lần này êkíp chỉ tạo một đường mổ nhỏ ở thành bụng bệnh nhân để đặt các trocar (dụng cụ trong mổ nội soi, đóng vai trò như cổng đưa thiết bị vào). Qua “cổng” này, cả 4 cánh tay của robot đều được đưa vào cơ thể người bệnh để tiến hành phẫu thuật. Đường vào này cũng được sử dụng để lấy bệnh phẩm ra.

Sau khi mở một đường mổ duy nhất, êkíp tiến hành các bước docking (lắp ráp và đưa dụng cụ phẫu thuật vào trong cơ thể người bệnh), kết nối phẫu trường với 4 cánh tay robot. Khi hệ thống sẵn sàng, TTƯT.PGS.TS.BS Vũ Lê Chuyên – Giám đốc Trung tâm Tiết niệu – Thận học – Nam khoa, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM bắt đầu ca mổ.

Ở buồng điều khiển (console) thứ nhất, PGS Chuyên quản lý các cánh tay robot có nhiệm vụ bóc tách, cắt và đốt cầm máu. Ngay bên cạnh, ThS.BS.CKI Nguyễn Tân Cương, Phó khoa Tiết niệu, Trưởng đơn vị Ung thư tiết niệu, Trung tâm Tiết niệu – Thận học – Nam khoa, ngồi ở console thứ hai, điều khiển cánh tay robot làm nhiệm vụ vén mô và khâu nối.

Nhờ thao tác song song và chuyển quyền điều khiển nhanh chóng, kỹ thuật Dual Console giúp khắc phục điểm hạn chế về không gian thao tác của kỹ thuật Single-site do tất cả dụng cụ đi qua một cổng. Hai phẫu thuật viên có thể cùng tham gia điều khiển hệ thống robot, không cần thực hiện tuần tự các bước, giảm thời gian thao tác – thay đổi chức năng cánh tay robot, từ đó rút ngắn thời gian phẫu thuật.

Ca mổ của ông Nhượng diễn ra tổng cộng khoảng 100 phút, bao gồm cả thời gian docking, trong khi bình thường là 180-210 phút. Thời gian thao tác mổ chỉ 45 phút, giảm khoảng 50% so với một ca Single-site thông thường và 70% so với phẫu thuật robot thường quy. Thời gian lấy toàn bộ bệnh phẩm ra được rút ngắn chỉ còn 5 phút, nhanh gấp 4 lần; đóng vết mổ chỉ trong 10 phút – rút ngắn 3 lần.

Giải thích lý do áp dụng đồng thời hai kỹ thuật này, PGS Vũ Lê Chuyên đánh giá bệnh nhân lớn tuổi, có bệnh nền đái tháo đường, nếu trải qua ca mổ kéo dài có nguy cơ nhiễm trùng vết mổ cao, đường huyết tăng hoặc giảm đột ngột, chậm lành vết thương và các biến chứng tim mạch nguy hiểm như nhồi máu cơ tim hoặc đột quỵ. Trong khi đó, khối u của bệnh nhân vẫn nằm trong tuyến tiền liệt, chưa có dấu hiệu xâm lấn xa, tuyến tiền liệt có kích thước nhỏ, phù hợp để áp dụng kỹ thuật Single-site.

“Kỹ thuật mổ một cổng giải quyết bài toán ít đường mổ, còn điều khiển hai buồng tăng khả năng phối hợp trong thao tác từ đó rút ngắn thời gian phẫu thuật – rất quan trọng với người bệnh lớn tuổi, thể trạng yếu”, PGS Chuyên nói.

Sự kết hợp hai kỹ thuật cũng giúp bệnh nhân nhanh hồi phục hơn so với thực hiện từng kỹ thuật. Ông Nhượng sau một ngày đã có thể ngồi dậy ăn uống, sau ba ngày đã đi lại bình thường và xuất viện sau 5 ngày.

Nếu phẫu thuật robot đa cổng cần nhiều đường mổ để đưa camera và dụng cụ vào cơ thể, Single-site hướng đến việc tối giản chỉ còn một đường mổ. Với những bệnh nhân ung thư tuyến tiền liệt, kỹ thuật còn có thể thực hiện theo đường tiền phúc mạc, không đi vào ổ bụng, qua đó hạn chế tác động đến các cơ quan lân cận. Kỹ thuật này giúp điều trị ung thư và các bệnh lý phức tạp với mức độ xâm lấn tối thiểu và giảm thời gian phẫu thuật, hạn chế biến chứng cho bệnh nhân, giúp nhanh hồi phục, đồng thời đảm bảo tính thẩm mỹ.

Theo PGS Chuyên, việc kết hợp Single-site với Dual Console đòi hỏi đồng thời hạ tầng robot – phòng mổ hybrid, khả năng bố trí hai hệ thống robot và trình độ êkíp phẫu thuật. Phẫu thuật viên điều khiển và êkíp bác sĩ phụ trách khu vực phẫu trường (đứng cạnh bệnh nhân) đều phải làm chủ được cả Single-site và Dual Console. Do đó, hiện kỹ thuật này chỉ được triển khai tại các trung tâm phẫu thuật robot lớn trên thế giới. Ngoài ra, không phải bệnh nhân nào cũng phù hợp mổ một cổng, cần dựa trên giai đoạn bệnh, mức độ khu trú của khối u, cấu trúc giải phẫu và các yếu tố liên quan.

Với việc đưa vào vận hành thêm một hệ thống robot Da Vinci Xi từ tháng 6 năm nay, Tâm Anh trở thành bệnh viện đầu tiên và duy nhất tại Việt Nam sở hữu hai robot này và triển khai thành công kỹ thuật Dual Console kết hợp Single-site. Trước ca mổ của ông Nhượng, bệnh viện đã thực hiện 6 ca mổ Dual Console và 6 ca mổ Single-site điều trị ung thư tuyến tiền liệt, thận và bàng quang.

Phẫu thuật robot Da Vinci Xi thực chất là một phương pháp phẫu thuật nội soi, nhưng khác ở cách bác sĩ điều khiển thiết bị và những khả năng hỗ trợ mà hệ thống robot cung cấp. Với nội soi thông thường, phẫu thuật viên trực tiếp đứng bên bàn mổ để điều khiển các dụng cụ; trong khi đó, với robot Da Vinci Xi, bác sĩ ngồi tại bàn điều khiển và điều khiển các cánh tay robot.

Mỗi hệ thống robot Da Vinci Xi gồm ba bộ phận chính: bảng điều khiển phẫu thuật (surgeon console), nơi bác sĩ điều khiển các cánh tay robot; xe bệnh nhân (patient cart), trang bị các cánh tay robot, camera và dụng cụ phẫu thuật; và xe thị giác (vision cart), đảm nhiệm xử lý, truyền và hiển thị hình ảnh phẫu thuật.

Hệ thống robot mang lại một số lợi thế về kỹ thuật như hình ảnh 3D và phóng đại 10-15 lần, giúp bác sĩ quan sát rõ hơn các lớp mô và cấu trúc giải phẫu nhỏ; dụng cụ (4 cánh tay robot) có khả năng xoay 540 độ linh hoạt hơn cổ tay người, thuận lợi cho những thao tác khâu, bóc tách trong không gian hẹp. Đồng thời, hệ thống có khả năng kiểm soát và lọc các chuyển động nhỏ của bàn tay, giúp thao tác ổn định và chính xác hơn.

Robot phẫu thuật Da Vinci của Intuitive Surgical (Mỹ) được Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) chấp thuận từ năm 2000, thực hiện thành công hơn 20 triệu ca phẫu thuật trên toàn cầu. Bệnh viện Tâm Anh vừa đạt mốc 500 ca phẫu thuật đa chuyên khoa thành công sau hơn một năm vận hành hệ thống robot Da Vinci Xi thế hệ mới nhất tại Đông Nam Á. Tất cả người bệnh đều hồi phục nhanh và không ghi nhận biến chứng, tỷ lệ thành công tiệm cận 100%.

Kim Anh
Ảnh: Bảo Lâm, BVCC

Nguồn: VnExpress